Middelgrote gemeenten pakken hun centra aan

In de Keizerstraat in Venlo zijn de 'dode achterkanten' tot leven gewekt, met horeca, een terras in de oude kloostertuinen een opknapbeurt van de openbare ruimte.

Middelgrote steden kampen met een groeiende leegstand in de winkelgebieden. Verloedering ligt op de loer en overal denken gemeenten na over oplossingen. Kris Oosting ging kijken in Venlo, Veenendaal en Almelo en constateert dat de gemeenten het vooral zoeken in eigen identiteit en het toevoegen van verblijfskwaliteit. ‘Het is echt pionieren wat we doen.’

Tekst Kris Oosting Foto's Daniel Nicolas

meer lezen

Pleidooi voor de bomen

Laan in de Beemster, foto: Wendy Drent

 

Er is grote ophef ontstaan over het kabinetsbesluit om 50 miljoen euro uit te trekken voor het ‘veiliger maken van autowegen buiten de bebouwde kom’. Dat betekent immers de kap van duizenden bomen. Een online petitie hiertegen is op het moment van dit schrijven al meer dan 16.500 keer ondertekend.

 

Landschappelijke waarde

en

 

Ook in het buitenland klinken warme pleidooien voor het behoud van bomen. Emma Mitchell beschrijft in The Guardian welke positieve effecten bomen op onze geestelijke en lichamelijke gezondheid hebben. Zij stelt dat kandelaberen in veel gevallen een goed alternatief is voor kap als het om de veiligheid van infrastructuur gaat. Als argumenten als gezondheid, klimaat en landschappelijke waarde niet overtuigend genoeg zijn, kunnen we het ook nog over geld hebben. Theodore Endreny rekent in Citylab uit hoeveel bomen in grote steden aan ecosysteemdiensten opleveren. Gemiddeld is dat $967,000 per vierkante kilometer aan boombeplanting.

 

Jong geleerd

In de intro van ons vorige e-zine schetst hoofdredacteur Mark Hendriks zijn verbazing over de gebrekkige kennis van de gemiddelde Nederlander over ons vakgebied. Volkskrant columnist Max Pam blijkt bijvoorbeeld niet te weten dat het ministerie van VROM al in 2010 ophield te bestaan en dat we de schoonheidscommissie tegenwoordig welstandscommissie noemen.

 

De Amerikaanse landschapsarchitect Shannon Gapp publiceerde onlangs het kinderboek ‘Green Trees and Sam’. Hierin legt ze aan de kleintjes uit wat landschapsarchitectuur is en hoe het ontwerp de leefomgeving kan verbeteren. Het boekje is online te lezen. Misschien kan het geen kwaad om ook een Nederlandse versie te publiceren.

 

Steampunk landschapsarchitectuur

 

In theorie is iedereen wel voorstander van groene stroom, maar plannen voor het plaatsen van windmolens roepen zonder uitzondering heftige negatieve reacties op. Definitely not in my back yard! Om de discussie te stroomlijnen, zetten landschapsarchitecten de meest geavanceerde presentatietechnieken in: photoshop, drones, virtual reality… In het oog van deze digitale storm ontwikkelde het Gelders Genootschap samen met industrieel vormgever Henrik de Goffau een heerlijk archaïsch instrument: de Windkijker. Het is een optisch apparaat met een schaalbalk, waarlangs een miniatuur-windmolen heen en weer geschoven kan worden. De Windkijker laat vanaf elke willekeurige  plek het effect zien van een windmolen op een afstand tussen de 600 en 5000 meter. Ontwerpers en belanghebbenden kunnen met behulp van dit gereedschap in gesprek gaan over de impact van een voorgestelde ingreep. Als dit apparaat de harten van het volk niet voor de windmolens verovert, dan toch in ieder geval wel voor de landschapsarchitecten.

 

E-zine van april: park voor vluchtelingen, Burgerweeshuis en Landschapstriennale 2020

In het e-zine van april reizen we af naar Jordanië waar Lodewijk Baljon landschapsarchitecten een park ontwerpt voor de bewoners van het enorme vluchtelingenkamp Al Za'atari.

Daarnaast aandacht voor de herinrichting van de buitenruimtes van het beroemde Burgerweeshuis in Amsterdam en het promotieonderzoek van landschapsarchitect Henk van Blerck. In een 11 minuten durende film vertelt hij over de bijzondere kwaliteiten van de naoorlogse ruilverkavelingslandschappen. Tot slot 5 vragen aan Jeroen Naaijkens over zijn initiatief om de volgende Landschapstriennale in het Brabantse Groene Woud te houden en 5 boektips voor de lente door redacteur Maarten Ettema.

Ons dagelijks brood en spelen

Foto: Astrid Aarsen

 

De prijsvraag Brood en Spelen daagt ondernemers en ontwerpers uit om vernieuwende ideeën en perspectieven voor het platteland te ontwikkelen. Architectuurhistoricus Astrid Aarsen vraagt zich in haar blog op Archined af of het niet eigenlijk een verkapt werkverschaffingsproject is voor architecten. Toen zij in 1996 afstudeerde met haar scriptie over landelijke bouwkunst, speelde immers precies de zelfde problematiek. Waarom is die nu opeens zo urgent? Ook het feit dat het verplicht is om een geregistreerde architect in het prijsvraagteam op te nemen vindt ze verdacht. 

Koester het grote lege landschap

In het jongste nummer wijdt Blauwe Kamer een dossier aan het platteland. Onder de noemer 'Het platteland heeft de toekomst' verkennen we uit verschillende hoeken de opgaven waar het platteland voor staat en de rol die ontwerpers daarbij kunnen spelen. Van keukentafelgesprekken over plattelandsvernieuwing tot een pleidooi voor een platteland als leverancier van regionaal voedsel. Harry Cock maakte een fotoreportage over het landschap van techniek en innovatie in de kop Noord-Hollands. En Jake Wiersma breekt een lans om in alle planologische drukte ruimte vrij te houden voor het lege landschap. Om de sublieme 'wow-ervaring' te behouden.

meer lezen

Smart city als dystopie

Impressie van de Facebook-wijk in Menlo Park, Californië

 

Google, Facebook en Amazon houden zich momenteel alle drie bezig met stedelijke ontwikkeling. Zij bouwen nieuwe stadswijken waar hun werknemers comfortabel kunnen wonen. De nieuwste technologische snufjes zorgen ervoor dat het stedelijk leven gesmeerd loopt: Zelfrijdende bussen, ondergrondse afvoer van het vuilnis en flexibele bebouwing. Om deze techniek te optimaliseren wordt er continu data verzameld en geïnterpreteerd. De stad hangt vol camera’s en sensoren die alles in de gaten houden. Dat roept natuurlijk direct vragen op over privacy. Scenes uit 1984 en The Circle dringen zich op. Tracy Metz uit hierover haar bezorgdheid in haar Stadsbericht. Ik zou daar het volgende bezwaar aan toe willen voegen: Valt er nog wel wat te beleven in een stad waar altijd alles volgens plan verloopt?

 

Natuur en landbouw: scheiden of verweven?

foto: Fred Hoogervorst / HH

 

In het maartnummer van de Blauwe Kamer besteedden we uitgebreid aandacht aan de uitdagingen waar het platteland momenteel voor staat. De fotoreportage van Harry Cock bracht de schaalvergroting, intensivering en technologische vernieuwingen van de agrarische sector in beeld. Dit leverde vervreemdende beelden op van een landschap zonder mensen. Dat intensief landgebruik ook nadelig is voor de biodiversiteit is al lang bekend, maar over de oplossing lopen de meningen uiteen. Het ene kamp zegt dat we natuur-inclusieve landbouw moeten stimuleren, om zo de soortenrijkdom op het platteland in stand te houden. Het andere kamp wil juist intensiever produceren, zodat we minder grond nodig hebben voor landbouw en meer ruimte voor echte natuur over houden. De Groene Amsterdammer zet in het artikel ‘De akker of het wilde groen’ alle voor- en nadelen van beide benaderingen op een rijtje. De uitkomst is verrassend, maar niet onbetwist. 

Strip (13): Amsterdam vervloekt en duister

Frank Van Coover is een CIA-agent die verwikkeld is in speurwerk naar de Red Rat-bende die gestolen goud in de Nederlandse hoofdstad probeert te verzilveren, vandaar de titel Amsterdam Gouden Stad. Maar het verhaal doet er niet zo toe. Belangrijker is het decor van hetietwat clichématig weergegeven Amsterdam waartegen achtervolgingen en gewelddadigheden plaatsvinden. De strip gaat vooral over snelheid van auto’s, motoren en speedboten, en uiteraard over criminaliteit.

Door Rob van der Bijl

meer lezen

Tuinstraten in Antwerpen

Foto: Frederik Beyens

 

In het maartnummer van de Blauwe Kamer schrijft Madelief ter Braak over de ruimtelijke ontwikkeling van Antwerpen. Er zijn tal van projecten waarmee luchtvervuiling, auto-overlast en sociale ongelijkheid worden aangepakt, zoals het klimaatbestendig maken van de kaaien en de overkapping van de ringweg. De veelgehoorde kritiek is echter dat het de gemeente aan een grote visie en een duidelijke strategie ontbreekt. Oplossingen blijven daardoor vaak ad-hoc en gefragmenteerd. Dat wil niet zeggen dat kleine ingrepen geen waarde hebben. Zo is de Stad Antwerpen al enige tijd bezig met het vergroenen en verblauwen van straten in het Pilootproject Tuinstraten. Op verschillende plekken in de stad wordt in samenwerking met bewoners zo veel mogelijk bestrating vervangen door beplanting. Niet met houtje-touwtje bloembakken, maar met nette plantvakken en mooie goten. Het zijn bescheiden interventies, die snel een positief effect op de leefbaarheid hebben.

Nieuwe Blauwe Kamer in het teken van het platteland

Foto Marieke Kijk in de Vegte

 

Overal ondergaat het platteland grote veranderingen. In het maartnummer - die deze week in de bus valt – verkennen we deze  sluipende transformaties. Centrale vraag: hoe kan het ontwerp bijdragen aan duurzame en economische perspectieven voor een platteland dat niet alleen betrouwbaar voedsel levert, maar ook een gezonde en vitale leefomgeving is? 

meer lezen

Ed Nijpels: ‘Ruimtelijk ontwerpers moeten het debat aanjagen’

Foto: Nadine van den Berg

 

Ed Nijpels oud-VROM-minister en VVD-prominent en momenteel voorzitter van de 'borgingscommissie' die het nationale Energieakkoord bewaakt sprak afgelopen najaar met de toenmalige gasthoofdredacteur van Blauwe Kamer Dirk Sijmons over de vraag hoe het toch mogelijk is dat in het breedgedragen Energieakkoord de begrippen ‘ruimte’ en ‘landschap’ nagenoeg ontbreken.

Door Mark Hendriks

meer lezen

Opinie: stedenbouw is keihard nodig

In het Blauwe Kamer Jaarboek 2017 liet Edzo Bindels van West 8 zich somber uit over het huidige gebrek aan ‘ontwerpruimte’ voor de stedenbouw. Stedenbouwkundige Henk Hartzema neemt stelling tegen deze ‘defensieve benadering’. Hij ziet volop kansen.

 

 

 

meer lezen

Eervolle vermelding René Pechèreprijs voor Jaarboek 2016

Het Blauwe Kamer Jaarboek 2016 ontving afgelopen zaterdag in Brussel een eervolle vermelding bij de uitreiking van de René Pechèreprijs. De award wordt elke twee jaar uitgereikt aan de beste Nederlandstalige publicatie over tuinkunst en landschapsarchitectuur. Volgens de jury is altijd uitkijken naar het Blauwe Kamer Jaarboek. Voorzitter Herman van den Bossche: 'Het boek zet elk jaar de toon in publicaties over landschapsarchitectuur. Dit jaar ontving de twaalfde editie een eervolle vermelding omdat onder meer het inleidende essay door Mark Hendriks zeer gesmaakt werd.' Winst was er voor het boek Er stond een vrouw in de tuin van Anne Mieke Backer. De prijs is een initiatief van Bibliotheek René Pechère.

Wat is omgevingskwaliteit?

Vincent de Munter, Isolde Somsen en Floris Alkemade.

 

Woensdag mogen we weer naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezing. Als stedenbouwkundige en landschapsarchitect let je waarschijnlijk extra op de ruimtelijke visies van de verschillende partijen. Hoe staan ze tegenover nieuwe uitbreidingslocaties, of vergroening van wijken? Niemand heeft het over de omgevingswet, die toch echt volgend jaar in werking treedt. Hoe staat het ervoor met de omgevingsvisie? Wat verstaat men onder ‘ruimtelijke kwaliteit’? Stichting Dorp, Stad en Land besteedt in het Magazine TOON uitgebreid aandacht aan dit vage begrip. Rijksbouwmeester Floris Alkemade, landschapsarchitect Isolde Somsen en beleidsmedewerker Vincent de Munter zijn het er in ieder geval over eens dat ruimtelijke kwaliteit subjectief is. Het hangt af van de omstandigheden, de context en de persoonlijke bagage van de aanschouwer. Dat maakt het er allemaal niet duidelijker op, maar geeft wel stof tot nadenken. Welke rol kunnen ontwerpers spelen in het vaststellen van de ruimtelijke kwaliteit? 

Wageningse razende reporters

Sovjet-architectuur in Narva.

 

Studeren in het buitenland is altijd een leerzame ervaring. Studenten komen in aanraking met andersoortige ruimtelijke opgaven en lopen tegen praktische uitdagingen aan die in het overgereguleerde Nederland niet aan de orde zijn. In het Wageningse studentenmagazine Topos Online vertellen studenten landschapsarchitectuur en ruimtelijke planning over hun buitenlandse uitwisselingsprojecten. Gerben Hartgerink laat zien hoe Sheffield is veranderd van een monsterlijke industriestad in een van de groenste steden van Groot-Brittannië. Tim den Duijf legt de identiteitscrisis bloot van de Estse stad Narva, waar na de tweede wereldoorlog veel erfgoed verloren is gegaan. 

Voetgangersvriendelijke openbare ruimte is echt gezonder

North Laine, Brighton. Foto: Alamy

 

De meeste ontwerpers zijn er al lang van overtuigd, maar nu onderbouwt een omvangrijke studie de stelling: Voetgangersvriendelijke openbare ruimte is echt gezonder. In een artikel in The Guardian tonen onderzoekers van de University of Hong Kong en Oxford University een duidelijk verband aan tussen gezondheid en de inrichting van de openbare ruimte. Zij maten de bloeddruk van 430.000 personen in verschillende steden in het Verenigd Koninkrijk. Mensen die in een voetgangersvriendelijke buurt wonen, blijken minder vaak last te hebben van een te hoge bloeddruk dan mensen die in een minder uitnodigende omgeving wonen. De onderzoekers pleiten dan ook voor investeringen in de inrichting van de openbare ruimte als preventiemiddel tegen chronische gezondheidsproblemen.

Geen woorden maar beelden

De Babylonische toren van de Moderniteit, Carlijn Kingma.

 

Landschapsarchitecten en stedenbouwkundigen weten al lang dat een beeld meer zegt dan duizend woorden. Een impressie kan je ontwerp maken of breken. Teun van den Ende betoogt in zijn artikel ‘Waar is de verbeelding’ op Vers Beton dat de politiek wel wat van ontwerpers kan leren als het gaat om de verbeelding van toekomstscenario’s. Door ingewikkelde problemen met behulp van beelden inzichtelijk te maken, zouden veel meer mensen zich bij de politiek betrokken voelen. 'Beelden bezitten een integrerende kracht die denkruimte en lucht kunnen brengen in lastige discussies. Beelden tonen ons allerlei mogelijke toekomsten die we niet allemaal kunnen realiseren, maar wel na kunnen streven. Kortom: beelden doen ons beseffen dat er alternatieven zijn voor het hier en nu.'

Pop-ups zijn de fast food van de landschapsarchitectuur

Times Square – Lawn Chairs(2009)

 

De laatste decennia zien we in steden regelmatig pop-up installaties verschijnen waarmee ontwerpers hun ruimtelijke interventies testen. Denk bijvoorbeeld aan de Agora van ZUS op het Spui in Den Haag. Damian Holmes, redacteur van World Landscape Architect, signaleert dat deze pop-ups steeds vaker worden ingezet als marketinginstrument. Hij noemt dit de ‘fast food van de landschapsarchitectuur’. Het zijn opvallende installaties die vooral een leuk plaatje op moeten leveren voor de sociale media. Holmes vindt dit een oneigenlijk gebruik van het medium: vaak staan de installaties er maar kort en bestaan ze uit wegwerpmaterialen. Hij pleit daarom voor een meer bedachtzame inzet van de pop-up.