Smart city als dystopie

Impressie van de Facebook-wijk in Menlo Park, Californië

 

Google, Facebook en Amazon houden zich momenteel alle drie bezig met stedelijke ontwikkeling. Zij bouwen nieuwe stadswijken waar hun werknemers comfortabel kunnen wonen. De nieuwste technologische snufjes zorgen ervoor dat het stedelijk leven gesmeerd loopt: Zelfrijdende bussen, ondergrondse afvoer van het vuilnis en flexibele bebouwing. Om deze techniek te optimaliseren wordt er continu data verzameld en geïnterpreteerd. De stad hangt vol camera’s en sensoren die alles in de gaten houden. Dat roept natuurlijk direct vragen op over privacy. Scenes uit 1984 en The Circle dringen zich op. Tracy Metz uit hierover haar bezorgdheid in haar Stadsbericht. Ik zou daar het volgende bezwaar aan toe willen voegen: Valt er nog wel wat te beleven in een stad waar altijd alles volgens plan verloopt?

 

Natuur en landbouw: scheiden of verweven?

foto: Fred Hoogervorst / HH

 

In het maartnummer van de Blauwe Kamer besteedden we uitgebreid aandacht aan de uitdagingen waar het platteland momenteel voor staat. De fotoreportage van Harry Cock bracht de schaalvergroting, intensivering en technologische vernieuwingen van de agrarische sector in beeld. Dit leverde vervreemdende beelden op van een landschap zonder mensen. Dat intensief landgebruik ook nadelig is voor de biodiversiteit is al lang bekend, maar over de oplossing lopen de meningen uiteen. Het ene kamp zegt dat we natuur-inclusieve landbouw moeten stimuleren, om zo de soortenrijkdom op het platteland in stand te houden. Het andere kamp wil juist intensiever produceren, zodat we minder grond nodig hebben voor landbouw en meer ruimte voor echte natuur over houden. De Groene Amsterdammer zet in het artikel ‘De akker of het wilde groen’ alle voor- en nadelen van beide benaderingen op een rijtje. De uitkomst is verrassend, maar niet onbetwist. 

Strip (13): Amsterdam vervloekt en duister

Frank Van Coover is een CIA-agent die verwikkeld is in speurwerk naar de Red Rat-bende die gestolen goud in de Nederlandse hoofdstad probeert te verzilveren, vandaar de titel Amsterdam Gouden Stad. Maar het verhaal doet er niet zo toe. Belangrijker is het decor van hetietwat clichématig weergegeven Amsterdam waartegen achtervolgingen en gewelddadigheden plaatsvinden. De strip gaat vooral over snelheid van auto’s, motoren en speedboten, en uiteraard over criminaliteit.

Door Rob van der Bijl

meer lezen

Tuinstraten in Antwerpen

Foto: Frederik Beyens

 

In het maartnummer van de Blauwe Kamer schrijft Madelief ter Braak over de ruimtelijke ontwikkeling van Antwerpen. Er zijn tal van projecten waarmee luchtvervuiling, auto-overlast en sociale ongelijkheid worden aangepakt, zoals het klimaatbestendig maken van de kaaien en de overkapping van de ringweg. De veelgehoorde kritiek is echter dat het de gemeente aan een grote visie en een duidelijke strategie ontbreekt. Oplossingen blijven daardoor vaak ad-hoc en gefragmenteerd. Dat wil niet zeggen dat kleine ingrepen geen waarde hebben. Zo is de Stad Antwerpen al enige tijd bezig met het vergroenen en verblauwen van straten in het Pilootproject Tuinstraten. Op verschillende plekken in de stad wordt in samenwerking met bewoners zo veel mogelijk bestrating vervangen door beplanting. Niet met houtje-touwtje bloembakken, maar met nette plantvakken en mooie goten. Het zijn bescheiden interventies, die snel een positief effect op de leefbaarheid hebben.

Nieuwe Blauwe Kamer in het teken van het platteland

Foto Marieke Kijk in de Vegte

 

Overal ondergaat het platteland grote veranderingen. In het maartnummer - die deze week in de bus valt – verkennen we deze  sluipende transformaties. Centrale vraag: hoe kan het ontwerp bijdragen aan duurzame en economische perspectieven voor een platteland dat niet alleen betrouwbaar voedsel levert, maar ook een gezonde en vitale leefomgeving is? 

meer lezen

Ed Nijpels: ‘Ruimtelijk ontwerpers moeten het debat aanjagen’

Foto: Nadine van den Berg

 

Ed Nijpels oud-VROM-minister en VVD-prominent en momenteel voorzitter van de 'borgingscommissie' die het nationale Energieakkoord bewaakt sprak afgelopen najaar met de toenmalige gasthoofdredacteur van Blauwe Kamer Dirk Sijmons over de vraag hoe het toch mogelijk is dat in het breedgedragen Energieakkoord de begrippen ‘ruimte’ en ‘landschap’ nagenoeg ontbreken.

Door Mark Hendriks

meer lezen

Opinie: stedenbouw is keihard nodig

In het Blauwe Kamer Jaarboek 2017 liet Edzo Bindels van West 8 zich somber uit over het huidige gebrek aan ‘ontwerpruimte’ voor de stedenbouw. Stedenbouwkundige Henk Hartzema neemt stelling tegen deze ‘defensieve benadering’. Hij ziet volop kansen.

 

 

 

meer lezen

Eervolle vermelding René Pechèreprijs voor Jaarboek 2016

Het Blauwe Kamer Jaarboek 2016 ontving afgelopen zaterdag in Brussel een eervolle vermelding bij de uitreiking van de René Pechèreprijs. De award wordt elke twee jaar uitgereikt aan de beste Nederlandstalige publicatie over tuinkunst en landschapsarchitectuur. Volgens de jury is altijd uitkijken naar het Blauwe Kamer Jaarboek. Voorzitter Herman van den Bossche: 'Het boek zet elk jaar de toon in publicaties over landschapsarchitectuur. Dit jaar ontving de twaalfde editie een eervolle vermelding omdat onder meer het inleidende essay door Mark Hendriks zeer gesmaakt werd.' Winst was er voor het boek Er stond een vrouw in de tuin van Anne Mieke Backer. De prijs is een initiatief van Bibliotheek René Pechère.

Wat is omgevingskwaliteit?

Vincent de Munter, Isolde Somsen en Floris Alkemade.

 

Woensdag mogen we weer naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezing. Als stedenbouwkundige en landschapsarchitect let je waarschijnlijk extra op de ruimtelijke visies van de verschillende partijen. Hoe staan ze tegenover nieuwe uitbreidingslocaties, of vergroening van wijken? Niemand heeft het over de omgevingswet, die toch echt volgend jaar in werking treedt. Hoe staat het ervoor met de omgevingsvisie? Wat verstaat men onder ‘ruimtelijke kwaliteit’? Stichting Dorp, Stad en Land besteedt in het Magazine TOON uitgebreid aandacht aan dit vage begrip. Rijksbouwmeester Floris Alkemade, landschapsarchitect Isolde Somsen en beleidsmedewerker Vincent de Munter zijn het er in ieder geval over eens dat ruimtelijke kwaliteit subjectief is. Het hangt af van de omstandigheden, de context en de persoonlijke bagage van de aanschouwer. Dat maakt het er allemaal niet duidelijker op, maar geeft wel stof tot nadenken. Welke rol kunnen ontwerpers spelen in het vaststellen van de ruimtelijke kwaliteit? 

Wageningse razende reporters

Sovjet-architectuur in Narva.

 

Studeren in het buitenland is altijd een leerzame ervaring. Studenten komen in aanraking met andersoortige ruimtelijke opgaven en lopen tegen praktische uitdagingen aan die in het overgereguleerde Nederland niet aan de orde zijn. In het Wageningse studentenmagazine Topos Online vertellen studenten landschapsarchitectuur en ruimtelijke planning over hun buitenlandse uitwisselingsprojecten. Gerben Hartgerink laat zien hoe Sheffield is veranderd van een monsterlijke industriestad in een van de groenste steden van Groot-Brittannië. Tim den Duijf legt de identiteitscrisis bloot van de Estse stad Narva, waar na de tweede wereldoorlog veel erfgoed verloren is gegaan. 

Voetgangersvriendelijke openbare ruimte is echt gezonder

North Laine, Brighton. Foto: Alamy

 

De meeste ontwerpers zijn er al lang van overtuigd, maar nu onderbouwt een omvangrijke studie de stelling: Voetgangersvriendelijke openbare ruimte is echt gezonder. In een artikel in The Guardian tonen onderzoekers van de University of Hong Kong en Oxford University een duidelijk verband aan tussen gezondheid en de inrichting van de openbare ruimte. Zij maten de bloeddruk van 430.000 personen in verschillende steden in het Verenigd Koninkrijk. Mensen die in een voetgangersvriendelijke buurt wonen, blijken minder vaak last te hebben van een te hoge bloeddruk dan mensen die in een minder uitnodigende omgeving wonen. De onderzoekers pleiten dan ook voor investeringen in de inrichting van de openbare ruimte als preventiemiddel tegen chronische gezondheidsproblemen.

Geen woorden maar beelden

De Babylonische toren van de Moderniteit, Carlijn Kingma.

 

Landschapsarchitecten en stedenbouwkundigen weten al lang dat een beeld meer zegt dan duizend woorden. Een impressie kan je ontwerp maken of breken. Teun van den Ende betoogt in zijn artikel ‘Waar is de verbeelding’ op Vers Beton dat de politiek wel wat van ontwerpers kan leren als het gaat om de verbeelding van toekomstscenario’s. Door ingewikkelde problemen met behulp van beelden inzichtelijk te maken, zouden veel meer mensen zich bij de politiek betrokken voelen. 'Beelden bezitten een integrerende kracht die denkruimte en lucht kunnen brengen in lastige discussies. Beelden tonen ons allerlei mogelijke toekomsten die we niet allemaal kunnen realiseren, maar wel na kunnen streven. Kortom: beelden doen ons beseffen dat er alternatieven zijn voor het hier en nu.'

Pop-ups zijn de fast food van de landschapsarchitectuur

Times Square – Lawn Chairs(2009)

 

De laatste decennia zien we in steden regelmatig pop-up installaties verschijnen waarmee ontwerpers hun ruimtelijke interventies testen. Denk bijvoorbeeld aan de Agora van ZUS op het Spui in Den Haag. Damian Holmes, redacteur van World Landscape Architect, signaleert dat deze pop-ups steeds vaker worden ingezet als marketinginstrument. Hij noemt dit de ‘fast food van de landschapsarchitectuur’. Het zijn opvallende installaties die vooral een leuk plaatje op moeten leveren voor de sociale media. Holmes vindt dit een oneigenlijk gebruik van het medium: vaak staan de installaties er maar kort en bestaan ze uit wegwerpmaterialen. Hij pleit daarom voor een meer bedachtzame inzet van de pop-up.

E-zine van februari: plan voor Olympisch park in Sotsji, voetgangersbrug in Dieren en 'schuimtaart in Heerlen'

In het deze week verschenen februarinummer van het Blauwe Kamer e-zine een animatie over het ontwerp van LEVS Architecten voor een binnenstedelijke ontwikkeling in de Russische stad Jekaterinburg. Daarnaast de door OnixNL ontworpen voetgangersbrug bij het station van Dieren en het vernieuwingplan van Maxwan voor het Olympic Park van Sotsji. Architect Gert Kwekkeboom raadt vakgenoten aan om het boek De Graanrepubliek van Frank Westerman te lezen. Columnist Kris Oosting bezocht het omstreden Maankwartier in Heerlen.

De Bijlmer in Amerikaans perspectief

De meeste van ons kennen het verhaal van de Bijlmermeer wel: licht, lucht en ruimte, gescheiden functies en egalitaire woningen. Toch is het verfrissend om het verhaal eens vanuit een Amerikaans perspectief te horen. De Californische design-podcast 99% Invisible besteedt maar liefst twee afleveringen aan ons modernistische bouwexperiment. Pi de Bruijn en Zef Hemel vertellen in hun beste Engels over de ontstaansgeschiedenis van de Bijmer: 'Wait, I have to search the word honingraat...' 

Een lange lijn van compromissen door de Achterhoek

Een nieuwe, 22 kilometer lange hoogspanningslijn slingert door de Achterhoek naar Duitsland. Toepassing van moderne tweebenige masten beperkt de overlast van elektromagnetische straling maar zorgt voor een onrustig beeld. En de vele knikken in het tracé verraden dat bestuurlijke dilemma’s het meestal wonnen van de landschappelijk inpassing.

 

Tekst Marlies Brinkhuijsen en Rudi van Etteger | Beeld Hans Peter Föllmi

meer lezen

Strip (12): Lissabon-Brussel in abstracties

In het grafisch getekende Ophélie et les directeurs des ressources humaines van Éric Lambé zijn Lissabon en Brussel abstracte stedelijke ruimtes. Lissabon, dat bekendstaat als een gezellige drukke stad, met steile romantische straten en fraaie, drukbezochte pleinen, verwordt tot een abstract stratenpatroon met daarbinnen vervreemdende architectonische elementen. Zo ook wordt het naoorlogse Brussel weergegeven. De bruisende stad uit vroeger dagen is onzichtbaar. Kantoren en flats blijken bruikbare middelen om Brussel te abstraheren.


Door Rob van der Bijl

meer lezen

Lightrail is niet de oplossing

Foto:  SpoorPro

 

Het blijft maar drukker worden op de Nederlandse wegen. In de Randstad wordt gevreesd voor een verkeersinfarct. Verschillende wethouders en stadsvervoerders deden daarom  in januari een oproep in de NRC om te investeren in lightrail voor de hele Randstad. Volgens onze eigen Blauwe Kamer redacteur Rob van der Bijl is Lightrail tussen de grote steden niet de oplossing. In een interview met SpoorPro pleit hij voor hoogwaardig openbaar vervoer binnen de regio's en steden.

Column: Ethiopië en de voedselhulp

Door: Mark Hendriks

 

Twee weken geleden kondigde de Volkskrant de start aan van ‘De voedselzaak’, een artikelenreeks waarmee de krant dit jaar het complexe voedselvraagstuk wil onderzoeken. In zijn voorwoord introduceerde hoofdredacteur Philip Remarque de eerste aflevering van het journalistieke project. Hoe kan Afrika, het continent waar de komende jaren de grootste bevolkingsgroei plaatsvindt (2 miljard mensen in 2050) en waar klimaatverandering het hardst toeslaat (droogte, overstromingen), voorzien in zijn eigen voedselproductie?

 

meer lezen

In memoriam: Pieter (PAM) Buys (1923-2018)

Foto: Christiaan Krouwels

 

Afgelopen week overleed op 94-jarige leeftijd tuin- en landschapsarchitect Pieter Buys, door velen vanouds PAM genoemd. Onder vakgenoten gold hij als nestor. De terreinaanleg en binnentuinen van de Katholieke Universiteit Nijmegen, de herautentuin van de Efteling, de binnentuin van het ministerie van Financiën, de wijk Grondmolen in Papendrecht – het zijn maar een paar voorbeelden uit zijn productieve carrière. Bijna zeven decennia werkte Buys als ontwerper en zelfstandig gevestigd adviseur – ook na zijn pensionering gaf hij het ontwerpen niet op. Ter herinnering aan hem publiceren we het mooie portret dat oud-redacteur Marinke Steenhuis in 2006 over Pieter Buys maakte.

meer lezen