Blauwe Kamer Jaarboek 2019 onder grote belangstelling gepresenteerd

Hoofdredacteur Mark Hendriks reikt de eerste exemplaren uit aan Stef Fleischeuer (links) en NVTL-voorzitter Ben Kuipers. Foto's: Christiaan Krouwels

 

Afgelopen 7 december presenteerde Blauwe Kamer het Jaarboek Landschaps-architectuur en stedenbouw 2019. De feestelijke bijeenkomst vond plaats in het Utrechtse Werkspoorkwartier, het industriegebied dat stapsgewijs transformeert naar een creatief en circulair bedrijventerrein.

 

Het door bureau Flux en Charlotte Ernst ontworpen Werkspoorpad - dat het gebied voetgangersvriendelijk moet maken - is een van de 21 geselecteerde projecten. Na een inleiding door hoofdredacteur Mark Hendriks en een toelichting door Joks Janssen op het jaarboek en het geselecteerde werk, gingen Marco Broekman, Charlotte Ernst en Marlies de Nijs in gesprek over hoe Utrecht zich als stad ontwikkelt. Tussendoor was er muziek van saxofoonkwartet Maat uit Portugal: zij speelden twee stukken uit hun project Ciudades (stadsportretten). De eerste exemplaren werden uitgereikt aan Ben Kuipers van de NVTL en Stef Fleischeuer van de gemeente Utrecht.

 

Benieuwd? Bestel het Blauwe Kamer Jaarboek hier.

Wie wil er nou geen mooi landschap?

Het fenomeen ‘ruimtelijke kwaliteit’ lijkt een opleving te hebben in het publieke debat. Anderhalf jaar geleden schreef journalist Jantien de Boer het boek Landschapspijn over de industrialisering van het boerenland. Deze zomer ging Adriaan Geuze de strijd aan tegen de verdozing van ons distributielandschap en de Eo Wijersprijsvraag staat dit keer in het teken van een vitaal en aantrekkelijk platteland.

 

Ook journalist Caspar Janssen is geschrokken van de lelijkheid die hij buiten de stad tegenkwam. Hij wandelde anderhalf jaar lang door het Nederlandse platteland en schreef er een mooi boek over (Caspar loopt), en een essay voor de Volksrant. Hij verbaast zich erover dat schoonheid vaak geen argument is bij de invulling van het Nederlandse landschap, maar hij laat ook hoopvolle voorbeelden zien van boeren en burgers die kiezen voor kwaliteit boven kwantiteit. 'In een zee van industriële landbouw werden zij mijn bakens,' aldus Janssen. Als er maar genoeg mensen aandacht blijven vragen voor de ruimtelijke kwaliteit en de biodiversiteit van ons landschap, komt de landbouwtransitie misschien wel echt op gang.

Winnaars KuiperCompagnons Graduation Award dragen het vakgebied de nieuwe eeuw in

Tim Bachmayer (links) en Rapa Surajaras ontvangen uit handen van Gijs van den Boomen een graduation award. Foto's Ferry Streng

 

Op zaterdag 2 november ontvingen Rapa Surajaras (TU Delft) en Tim Bachmayer (Breda University of Applied Sciences) uit handen van juryvoorzitter Gijs van den Boomen de KuiperCompagnons Graduation Award. ‘Het is een enorme eer. Door de prijs ben ik nog meer in mijn plan gaan geloven.’

 

Rapa Surajaras verliet Thailand om in Delft landschapsarchitectuur te studeren. In haar afstudeerproject wil ze de Vietnamese stad Ho Chi Minh leefbaarder maken door de relatie met het water te herstellen. Daarvoor baseert ze zich op hoe in de ‘informele nederzettingen’ al eeuwenlang met het water wordt geleefd. Aanleiding was de enorme transformatie van haar thuisstad Bangkok. ‘In twintig jaar is die stad volledig veranderd’, legt Surajaras in een telefonisch gesprek uit. ‘Geen bootjes meer maar auto’s, geen traditionele architectuur maar westerse wolkenkrabbers. Het riep bij mij talloze vragen op: waarom verliezen steden in Zuidoost-Azië hun identiteit, waarom willen ze allemaal op elkaar lijken?’

 

Biogas

In de aanpak van de waterproblematiek zag de jonge landschapsarchitect mogelijkheden om de identiteit van Ho Chi Minh-stad – dat nog lang niet zo verwesterd is als Bangkok – te bestendigen. Ze richt zich in haar project vooral op de sloppenwijk langs het Doi Te-kanaal. Ze stelt voor om het drijvende afval te verzamelen en om te zetten in biogas (voor de bewoners een nieuwe bron van inkomsten), een zuiveringspark aan te leggen en een netwerk van waterbussen op te zetten – gekoppeld aan nieuwe routes door de wijk. De bebouwing aan het water wordt omgebouwd tot waterkering.

meer lezen

Strip (22): Parijs vet getekend

Hoofdrolspeler in deze strip is Fred Fallo van de Nederlandse tekenaar Willem. In dit verhaal wordt hij door zijn collega-tekenaar Swarte neergezet als een tragikomische Parijse misdadiger. De hoofdstad vormt een in rake lijnen getekend decor voor een hilarisch verhaal dat begint in de Haussmanniaanse woongebouwen, avenues en straten. Het is begin jaren vijftig Ella Fitzgerald klinkt uit de radio: 'Into each life some rain must fall ...'

Tekst Rob van der Bijl

meer lezen

25 jaar ontwerpprijsvragen: kansen voor innovatie of zorgelijk kansspel?

75 ontwerpprijsvragen uit de jaren 1993-2019
75 ontwerpprijsvragen uit de jaren 1993-2019

Op 6 november overhandigde Cilly Jansen, directeur Architectuur Lokaal, een inventarisatie van 75 ontwerpprijsvragen uit de jaren 1993-2019 aan het College van Rijksadviseurs en aan de Vlaamse Bouwmeester bij het jaarlijkse Bouwmeestersdebat. In een nieuwsbericht op hun eigen website is de organisatie vol lof over de opkomende prijsvraagcultuur in Nederland.

 

Nieuwe oplossingen

Volgens Architectuur Lokaal zijn prijsvragen hét middel om tot nieuwe oplossingen te komen voor ingewikkelde vraagstukken. Het is een manier van werken waarbij de juiste mensen bij elkaar komen, die elkaar niet vanzelfsprekend opzoeken. Het gaat vaak om een oriëntatie op nieuwe opgaven, om het opzetten van ateliers waarin toekomstscenario’s voor gebiedsontwikkeling worden verkend en om het bepalen van uitgangspunten voor omgevingsvisies. Prijsvragen bieden experimenteerruimte aan jong talent en aan ideeën van bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden. Winnende plannen, soms van jongere ontwerpers, worden steeds vaker uitgevoerd.

 

Grote verliezen

Vanuit de vakwereld klinkt ook kritiek op het fenomeen prijsvragen. Architect Adriaan Jurriëns schreef dit voorjaar een blog voor de Architect, waarin hij prijsvragen vergelijkt met een kansspel. Architecten zijn volgens Jurriëns bereid om hoge verliezen te accepteren in ruil voor een kleine kans op een bijzondere opdracht. Hij berekent dat de deelnemende ontwerpbureaus aan de 34 Europan prijsvragen bij elkaar een verlies leden van €1.563.660. Hij vindt het bezwaarlijk dat opdrachtgevers voor miljoenen euro’s aan ontwerp-werkzaamheden aan de markt onttrekken door in te spelen op de blinde eerzucht van architecten.

Rapa Surajaras en Tim Bachmayer winnaars van de KuiperCompagnons Graduation Awards 2019

Winnares Rapa Surajaras met juryleden Emiel Reiding (rechts) en Gijs van den Boomen, en hoofdredacteur van Blauwe Kamer Mark Hendriks (links). Foto: Ferry Streng

 

Tijdens een drukbezochte bijeenkomst afgelopen zaterdag op de Amsterdamse Academie van Bouwkunst maakte juryvoorzitter Gijs van den Boomen de winnaars bekend van de KuiperCompagnons Graduation Awards 2019.

 

Bij de bacheloropleidingen won stedenbouwer Tim Bachmayer. Hij studeerde af aan de Breda University of Applied Sciences met een plan om de zoutcavernes in Twente in te zetten voor de opslag van duurzaam gewonnen warmte. Volgens voorzitter Van den Boomen is het project van Bachmayer een overtuigend verhaal. ‘Waarom doen we dit niet gewoon?'

 

Bij de masteropleidingen ging de prijs naar de Delftse landschapsarchitect Rapa Surajaras. Haar afstudeerproject is een strategie voor hoogwaterbescherming in de delta van de Vietnamese stad Ho Chi Minh City. ‘Dit project gaat door alle schalen heen, de beheersing van de voorgestelde technieken leidt tot prachtige beelden. Surajaras heeft oog voor tradities van de bevolking en toont liefde voor de plek. Toepasbaar op elke delta', aldus juryvoorzitter Van den Boomen.

meer lezen

E-zine van oktober: Piet Soerplein in Havelte, nieuw marktplein in Vilvoorde en houtbouw op de Dutch Design Week

In het e-zine van oktober veel aandacht voor openbareruimteplannen. Zoals het Piet Soerplein in Havelte (ontworpen door Nohnik) en de Grote Markt in het Belgische Vilvoorde - van de hand van bureau Omgeving. Verder boekentips van redacteur Maarten Ettema en veel filmpjes, onder meer over het kunstwerk For Forest en het voor de Dutch Design Week ontworpen paviljoen Biobasecamp van Studio Marco Vermeulen.

Nieuwe redacteur: Hannah Schubert

De redactie van Blauwe Kamer breidt uit. Vanaf nu versterkt landschapsarchitect Hannah Schubert het team. Zij staat met beide benen in het vakgebied dankzij haar ervaring bij bureaus als Copijn, Karres en Brands, Carve en momenteel Bureau B+B.

 

Hannah studeerde planologie aan de UvA, Urban Planning in Newcastle en later landschapsarchitectuur aan de Amsterdamse Academie van Bouwkunst, waar zij cum laude afstudeerde met haar project ‘Tweede Natuur’, over natuurlijke transformatie als alternatief voor sloop.

 

Publiceren is Hannah met de paplepel ingegeven; beide ouders maken kinderboeken. Ze schreef in het verleden al voor de Blauwe Kamer, A10 en andere vakmedia. Als vakredacteur voor de Blauwe Kamer wil Hannah haar dagelijkse ontwerppraktijk aanvullen met de meer reflectieve kant van het schrijven.

Nieuw landschapskunstwerk uit de Flevolandse klei getrokken

Foto: Bob Gramsma

 

Zaterdag werd in de buurt van Dronten het achtste landschapskunstwerk van de Flevopolder onthuld. Riff PD#18245 door Bob Gramsma is een afdruk van een gat in de polderklei.

 

Al tijdens de aanleg van de Flevopolder besloten de ingenieurs en planologen het nieuwe land te voorzien van een aantal grote landschapskunstwerken, geheel naar de mode van die tijd. Het eerste Flevolandse landschapskunstwerk verrees in 1977; het Observatorium van Robert Morris. Daarna volgden verschillende sculpturen, waaronder de Groene Kathedraal van Marinus Boezem uit 1996 en Exposure (de gehurkte man bij Lelystad) van Antony Gormley uit 2010.

 

De laatste aanwinst is dus Riff PD#18245 door Bob Gramsma. Sandra Smallenburg beschreef voor de NRC de achterliggende gedachte van het kunstwerk.

Tweede editie 'Afstudeerders in debat' op 2 november

Afstudeerders in gesprek tijdens de eerste editie in 2018.

 

Zoals elk jaar staat het septembernummer van Blauwe Kamer in het teken van het beste afstudeerwerk in de stedenbouw en landschapsarchitectuur. Dit vieren we met een speciale bijeenkomst op 2 november bij de Academie van Bouwkunst in Amsterdam.

Onder leiding van Bart Cosijn gaat de nieuwe generatie ontwerpers in gesprek over hun afstudeerproject. Wat zijn de actuele opgaven? Welke methodiek is gehanteerd? Hoe zien zij de toekomst van het vak?

Ook die middag: de feestelijke uitreiking van de KuiperCompagnons Afstudeerprijs voor het beste project van een master- en van een bachelorstudent.

 

Meer informatie volgt spoedig, maar noteer 2 november (van 15.00 t/m 18.00) nu al in je agenda. Aanmelden via info@blauwekamer.nl

 

De bijeenkomst wordt gehost door de Academie van Bouwkunst in Amsterdam (als onderdeel van de jaarlijkse Graduation Show), en is een samenwerking van Blauwe Kamer, KuiperCompagnons, Jong BNSP en NVTL. Het septembernummer toont afstudeerprojecten van de Academie van Bouwkunst Amsterdam, de Rotterdamse Academie van Bouwkunst, Wageningen University, Technische Universiteit Delft, Technische Universiteit Eindhoven, HAS Den Bosch, Hogeschool Van Hall Larenstein, Saxion University of Applied Sciences, Breda University of Applied Sciences en Fontys Academy of Architecture & Urbanism. 

In memoriam: Meto J. Vroom (1929–2019)

Op woensdag 28 augustus overleed emeritus hoogleraar in de tuin- en landschapsarchitectuur Meto Johan Vroom, op 89 jarige leeftijd. Hij was een sleutelfiguur in de ontwikkeling van het vakgebied, in binnen- en buitenland. Harry Harsema, leerling en later Vrooms uitgever, deelt zijn persoonlijke herinneringen aan een toegewijd wetenschapper maar ook gevoelig mens.

 

Tijdens de crematiebijeenkomst vertelde oud-student, later collega Ank Bleeker hoe Meto Vroom als een piepjonge en onzekere professor uit een Gronings gereformeerde kwekersfamilie in 1966 de jonge vakgroep binnenkwam en de gewaardeerde Bijhouwer opvolgde. Veel ervaring had Vroom niet. Hij had kort gewerkt voor de Floriade in Rotterdam, bij de Dienst beplantingen in Amsterdam en voor Staatsbosbeheer in Noord-Holland.

meer lezen

Strip (21): Gelijkgeschakeld landschap

Maynardville ligt in de Verenigde Staten. Een type stadje waarvan er onnoemelijk veel bestaan. Het is ook de plaats waar Tommy zijn treurige leven slijt. Waar zijn relatie met vriendin Sunny maar niet wil lukken, waar zijn vrienden veelal ontsporen en elkaar belazeren. Waar het lowlife zich voltrekt tussen de huizen van de suburb, rond de stripwinkel van een pornoliefhebber en in de naargeestige flatgebouwen van het centrum.

Tekst Rob van der Bijl

meer lezen

Een dagje uit naar het zonnepark

PLANKRITIEK -In Hengelo in de Achterhoek wordt zon geoogst op landbouwgrond waar het ook nog eens prettig recreëren is. NL Greenlabel tekende een plan voor een park waarin de zonnepanelen gecombineerd zijn met natuurontwikkeling en recreatie. Is zo’n multifunctioneel zonnepark als alternatief van de monotone zonneakker een voorbode van ons cultuurlandschap van de toekomst?

Tekst Marieke Berkers Beeld Jeroen Bosch

meer lezen

Het e-zine van augustus: Twents landgoed, schoolplein in Kaapstad en het nieuwste boek van Andreas Paludi

Foto Ronald Tilleman

 

In het nieuwste e-zine aandacht voor een landgoed bij het Twentse dorp Enter, waar moderne nieuwbouw naadloos is opgenomen in een van de klassieke landschapskamers. Daarnaast kijken we naar de poging van Okra en anderen om een schoolplein in Kaapstad om te bouwen tot een duurzaam knooppunt voor de hele wijk. Correspondent Evelien Pieters gezicht het festival Horst in Vilvoorde - op het terrein van een oude energiecentrale - en de Delftse promovendus Verena Balz tipt het nieuwe boek van planoloog Andreas Paludi.

En voor op de bank weer wat leuke filmpjes, over een glazen stadsmuur in Harderwijk of de herontwikkeling van een vervoerfabriek in Veghel.

Logistiek vastgoed vraagt om een nieuwe koers

Foto: Jan Verhoeff

 

Brabant is met ruim 8 miljoen vierkante meter de provincie met het grootste areaal logistiek vastgoed. Tot 2030 ligt er nog een uitbreidingsvraag van 500 hectare. Een vraaggerichte ontwikkeling zal grote negatieve gevolgen hebben voor het landschap. Joks Janssen, scheidend directeur van BrabantKennis en voorzitter van onze jaarboekcommissie, schreef samen met Cees-Jan Pen, lector aan Fontys Hogescholen, een opiniestuk voor het Brabants Dagblad. Volgens Janssen en Pen moet het provinciebestuur in overleg met gemeenten en marktpartijen scherpere keuzes maken: 'Provincie en gemeenten moeten sturen op de meerwaarde van nieuwe logistieke bedrijven. Voegen ze echt iets toe aan de regionale economie?' Ook moet er meer aandacht komen voor hergebruik van bestaande logistieke bedrijventerreinen. 

Het e-zine van juli: veel klimaat en water, en een kijkje op de werkvloer van PosadMaxwan

Op een van de heetste dagen uit de Nederlandse geschiedenis verscheen de de zomereditie van ons e-zine. Toevallig daarin veel projecten over klimaatadaptatie, zoals de 'waterslinger' in Vlijmen en slimme watervlonders in Amsterdam. Plus de Rotterdamse sponstuin, waarin De Urbanisten experimenteren met de sponswerking van de stad - opnemen, vasthouden en teruggeven van water. Verder een door Carve ontworpen 'glijbaansculptuur' op het vliegveld van Singapore, een fraaie onderwaterfilm voor tijdens de zwoele zomeravonden en een kijkje op het kantoor van de gefuseerde bureaus Posad en Maxwan.

Column: Oproepen tot verandering

Door: Mark Hendriks

 

Met studenten aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam besprak ik dit voorjaar verschillende manifesten – van de Egyptische stedenbouwkundige Hassan Fathy over het bouwen voor de armen, van Jane Jacobs over leefbare steden – en hoe deze ‘oproepen tot verandering’ noodzakelijk zijn voor een levendige publieke discussie over de maatschappelijke betekenis van architectuur, landschapsarchitectuur en stedenbouw. Dat is hard nodig ook, want zelfs mijn studenten zien dat het architectuurdebat nagenoeg dood is.

 

Niettemin figureerden de bouwkunsten de afgelopen weken prominent in het nieuws. Het begon met Forum voor Democratie-voorman Thierry Baudet die in zijn bizarre overwinningsspeech na de Statenverkiezingen architecten onomwonden beschuldigde van het ondermijnen van de samenleving. En passant riep hij nog op tot een terugkeer naar de traditionele stedenbouw – het modernisme is immers ‘een daad van agressie tegen de gemeenschap’. Daarbovenop kwam de ophef over de renovatie van het Binnenhof, tot in het televisieprogramma Buitenhof aan toe. Zoals presentator Jort Kelder zei: ‘Waarom gaat het bij grote architectuurprojecten alleen maar over de kosten en zo weinig over visie?’

meer lezen

Paul Roncken: ‘De mens is een gebrekkig esthetisch wezen’

DOSSIER OVER SCHOONHEID Vorig jaar promoveerde landschapsarchitect Paul Roncken op een onderzoek naar schoonheid. Hij is een van de weinigen in Nederland die zich bezighouden met ‘schoonheid’ en het ‘sublieme’. Naast onderzoeker en docent aan Wageningen University is Paul Roncken provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit in Utrecht. Martine Bakker sprak met hem voor het themadossier over schoonheid, in het juninummer van Blauwe Kamer.

Tekst Martine Bakker | Foto's Christiaan Krouwels

meer lezen

Oproep: schetsen voor Nederland in 2300

Blauwe Kamer roept stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten op om een alternatief scenario voor Nederland in 2300 te schetsen. Aanleiding is een artikel in Vrij Nederland over klimaatverandering en het ontbreken van een zogenaamd Plan B, een scenario waarin na een zeespiegelstijging van 15 meter in 2300 het ophogen van dijken weinig zin meer heeft. Een nieuwe kustlijn zal ontstaan, een nieuwe verhouding tussen land en water, tussen mens en natuur.

 

Op verzoek van VN tekende fysisch geograaf Kim Cohen van de Universiteit Utrecht een kaart van Nederland zoals het er in 2300 uit zou kunnen zien. Wat Cohen als wetenschapper heeft gedaan kunnen ontwerpers natuurlijk ook. Het inzichtelijk maken van een dergelijk scenario, en welke ruimtelijke consequenties en kansen dit biedt voor natuur, landbouw, verstedelijking, mobiliteit en energie is een kolfje naar de hand van  Nederlandse landschapsarchitecten en stedenbouwkundigen.

Blauwe Kamer wil hiervoor een podium bieden en de discussie over Plan B faciliteren. We roepen ontwerpers op om vanuit hun eigen visie, een alternatief scenario voor Nederland in 2300 te schetsen.

meer lezen

Taal bepaalt hoe we onze omgeving zien

Foto: Arie van Tilborg

 

Vorige maand lanceerde minister Kajsa Ollongren de Nationale Omgevingsvisie. Joks Janssen, tevens voorzitter van de selectiecommissie van het Blauwe Kamer Jaarboek, verwondert zich over de woordkeuze van dit document. Waar het vroeger over ‘ruimte’ ging die geordend moest worden, spreekt men nu van ‘omgeving’. Dat impliceert volgens Janssen een bottom-up benadering: 'Waar ruimte het domein van experts is, behoort omgeving aan de bewoners toe.' Woordkeuze is in die zin een belangrijk onderdeel van ons vak: Taal en handelen liggen in elkaars verlengde.

 

Naar aanleiding van deze constatering riep Janssen op Twitter iedereen op om zijn favoriete dichtregels over de stad te delen. Mensen reageerden enthousiast. Voor de Vereniging Deltametropool stelde Janssen een bloemlezing samen van de reacties.

 

De gedichten tonen volgens Janssen aan dat de ruimte om ons heen niet abstract is, maar een: 'door mensen bewoond, zintuigelijk ervaarbaar en emotioneel geladen landschap'.  Hij hoopt dan ook dat de verbale vernieuwing van de NOVI in staat is om dit verlangen naar een rijkere omgevingstaal te vervullen.