Stad en strip (37): Robot Archie in Rangoon

Ted en Ken rijden met Robot Archie in hun jeep Rangoon binnen, de hoofdstad van Birma (het huidige Myanmar). In dit strip verhaal heet die stad trouwens Thagan, dat waarschijnlijk verwijst naar de Birmese betekenis van ‘verzonnen stad’.

 

 

Door Rob van der Bijl

 

De koloniale architectuur in de binnenstad is realistisch getekend en verderop in de strip herkennen we warempel de contouren van de Sule Pagoda, de beroemde boeddhistische stoepa midden in het centrum van Rangoon (sinds 1989 aangeduid als Yangon).

meer lezen

Presentatie Blauwe Kamer Jaarboek op 10 december in Eindhoven

De presentatie van het Blauwe Kamer Jaarboek 2022 vindt plaats op zaterdagmiddag 10 december op het NRE-terrein in Eindhoven. De herontwikkeling van het gasfabriekterrein stond in de jaarboekeditie van 2020. Sindsdien is Eindhoven steeds vertegenwoordigd: vorig jaar met de buitenruimte van het vliegveld, dit jaar met het experimentele woningbouwproject Te Veld.

 

Naast een inleiding door selectiecommissievoorzitter Esther Agricola gaan we met stedenbouwkundige Ronald Rijnen in gesprek over de Eindhovense aanpak. Daarna nodigen we ontwerpers die met hun werk in het boek staan uit voor enkele korte gesprekken. De eerste exemplaren worden uitgereikt aan burgemeester Jeroen Dijsselbloem, rijksadviseur Jannemarie de Jonge, en de voorzitters van de NVTL en de BNSP Ben Kuipers en Stefan Bödecker.

 

Voorafgaand aan de boekpresentatie zijn er excursies over het NRE-terrein, naar het kloostercomplex Domusdela en door het stationsgebied. Kom je ook? Aanmelden kan hier.

 

Lieke de Jong en Sara Winters winnaars KuiperCompagnons Graduation Awards

De winnaars van de KuiperCompagnons Graduation Awards met juryvoorzitter Gijs van den Boomen en hoofdredacteur Mark Hendriks. Foto Nadine van den Berg

 

Tijdens een feestelijke en drukbezochte bijeenkomst op de HAS in Den Bosch zijn afgelopen donderdag de winnaars bekend gemaakt van de door Blauwe Kamer georganiseerde KuiperCompagnons Afstudeerprijzen. Bij de bachelorprojecten ging de eerste prijs naar stedenbouwkundig ontwerper Sara Winters van de Breda University of Applied Sciences. Bij de masters viel Lieke Jildou de Jong van de Academie van Bouwkunst in de prijzen.

 

Landschapsarchitect De Jong kreeg de eerste prijs voor haar ontwerponderzoek naar ‘zoetwatererven’ in Groningen. Haar voorstel is om lege boerenerven te gebruiken voor de opvang en infiltratie van overtollig regenwater, waardoor ondergrond de capaciteit van de zoetwaterlens wordt hersteld. Bovengronds gelden de onbewoonde watererven als natuurzones voor insecten en dieren. Sommigen zijn toegankelijk en bieden wandelaars ontspanning en ruimte voor contemplatie.

 

meer lezen

101 plannen voor een duurzaam land

 

Door: Mark Hendriks

 

De laatste tijd hoor ik berichten van bureaus die het werk zien teruglopen. Omdat bouw- en infraprojecten stilvallen of voorlopig geen doorgang vinden, spreken sommigen van hen zelfs van een dreigende crisis, waarbij net als tijdens de financiële crisis van tien jaar geleden gedwongen ontslagen op de loer liggen. De oorzaken zijn navenant. Door prijsstijgingen en een tekort aan materialen en grondstoffen wordt bouwen steeds duurder. Door de hoge inflatie en de oplopende hypotheekrente lopen vastgoedinvesteringen terug. En door de stikstofcrisis staan de seinen voor veel projecten nog altijd op rood.

 

Niet voor niets namen de ontwerpers van bureau Rijnboutt het initiatief tot een open brief, waarin zij overheid en marktpartijen oproepen via architectuur en ontwerp ‘de grote verbouwing van Nederland’ in goede banen te leiden.

 

meer lezen

Septembernummer in teken van Schiphol en afstudeerwerk

Illustratie: Crimons Architectural Historians

 

In het herfstnummer van Blauwe Kamer ruim aandacht voor de ruimtelijke toekomst van Schiphol. De luchthaven loopt immers niet alleen in de lucht tegen de grenzen van vliegbewegingen en geluid aan, ook op de grond kan het vliegveld geen kant meer op. Vijf ontwerpteams bogen zich daarom over compleet nieuwe inrichtingsconcepten. Ze kregen de vrije hand, zonder al te grote beperkingen. Auteur Peter Paul Witsen bekeek waartoe dat heeft geleid.

meer lezen

Stad en strip (36): Een slagschip in Tokio

In de wijk Okubo, in het stadsdeel Shinjuku van Tokio, staat een gebouw in de vorm van een stedelijk slagschip (Gunkan). Het is ontworpen door de befaamde en controversiële architect Yoji Watanabe (1923-1983). Het hoge, in 1970 gerealiseerde gebouw bestaat uit 150 geprefabriceerde, in plaatstaal uitgevoerde capsules.

 

Door Rob van der Bijl

 

Het complex oogt inderdaad als een slagschip waarmee de architect ons zijn vorige loopbaan als een officier in de Keizerlijke Marine toont. Jaren later, in een nog onbekende toekomst, ontpopt Watanabe’s slagschip-gebouw zich als een monsterlijke, stedelijke machine, vastberaden om uit en over de stad heen te groeien.

meer lezen

Iedere twee jaar een nieuw dorp

Door: Mark Hendriks

Foto: Nynke Brandsma

 

Vorige week was ik op muziekfestival Lowlands. En iedere keer weer is het indrukwekkend om te zien hoe een leeg gebied in de polder verandert in een kleine stad met vier dagen lang bijna 60 duizend inwoners. Hoewel ik vooral bezig ben met het ontdekken van nieuwe bandjes en bijpraten met mijn vrienden, kijk ik met een schuin oog – ik ben immers hoofdredacteur van een vakblad in de ruimtelijke ordening – naar de logistiek en het ontwerp van het terrein.

 

De inrichting van het festivalterrein draait bijvoorbeeld om samenzijn en ontmoeting. Attracties in het grondplan zijn de podia en tenten waar de muzikanten en artiesten optreden. Daaromheen talloze plekken om te ontspannen, bij te kletsen, wat te eten of te mijmeren. 

Die plekken hebben overigens uiteenlopende verschijningsvormen, van de klassieke picknicktafels tot klimrotsen, van houten blokken tot groene hellingen waarop het heerlijk liggen is. Tussen deze ruimtes zijn de nutsvoorzieningen geplaatst: wc’s, bars en muntautomaten.

 

Jaren geleden schreef onze redacteur Marieke Berkers al hoe stedenbouwers kunnen leren van deze tijdelijke festivals en evenementen. En dat geldt in zekere zin ook voor de stadsnomaden die bijvoorbeeld in Amsterdam van plek naar plek trekken. Fotograaf Nynke Brandsma volgt enkelen van hen al vier jaar. Natuurlijk is het niet de schaal van Lowlands, maar volgens Brandsma laten ook de nomaden zien dat je met weinig veel kan bouwen, en zo tot plekken komt waar we ons de koning te rijk voelen.

 

Deze column verscheen eerder in het Blauwe Kamer E-zine 5-2022

'Auto's kunnen een positieve bijdrage leveren aan de sfeer'

FLORIAN BOER EN DIRK VAN PEIJPE VAN DE URBANISTEN

Afgelopen zondag overleed stedenbouwkundige Florian Boer. In 2013 spraken we hem en zijn compagnon Dirk van Peijpe over de visie en het werk van hun bureau De Urbanisten. 'Stedenbouw is te lang gegaan over de plaatsing van bouwvolumes.'

 

Tekst: Mark Hendriks

Foto: Christiaan Krouwels

 

Op een late maandagmiddag zindert de hitte boven het Oude Noorden, een volkswijk in het hart van Rotterdam. Voor het door architect Maaskant ontworpen schoolgebouw van Technicon – met aan de voorgevel een sculptuur van Karel Appel – wordt gebouwd aan het eerste waterplein ter wereld. Traptreden leiden naar een verdiept betonnen sportveld. Ernaast ligt een bassin, omgeven door een lijnenspel van metalen goten. Rondom staan hekken, hier en daar liggen bouwmaterialen in het zand.

meer lezen

Namenmonument stimuleert de geest om te dwalen

Tekst: Marieke Berkers

Foto's: Kees Hummel

 

Het Nationaal Holocaust Namenmonument in Amsterdam biedt in het hart van de stad een plek om alle Nederlandse Holocaustslachtoffers te herdenken. Iedere bezoeker kan op zijn eigen manier invulling geven aan het herdenkingsritueel en dat is in belangrijke mate te danken aan de vakkundige zorg die besteed is aan het ontwerp en de uitvoering.

 

meer lezen

E-zine van mei: Rwanda, Emmeloord en Los Angeles

In het e-zine van mei bezoeken we uiteenlopende plekken. Zoals het vernieuwde stadshart van Emmeloord en Los Angeles, waar fotograaf Desiree van Hoek de effecten van gentrificatie in beeld breacht. Ook reizen we af naar Rwandese hoofdstad Kigali, waar Defacto onderzoek doet naar nature based oplossingen om overstromingen en modderstromen te voorkomen. 

En in dit nummer weer een column van Tom Struyf. Hij denkt dat Belgen nog wel iets kunnen leren van de Nederlandse ‘dorpelijkheid’.

Stad en strip (35): Moi Groningen

De strip blijkt telkens weer een ijzersterk medium om op vrije wijze steden en hun architectuur uit te beelden.  Bovendien kleeft aan veel strips onmiskenbaar een gevoel van vrolijkheid. Dat dit klopt blijkt uit de gezelligheid die tekenaar Frans Le Roux oproept in zijn tekeningen van Groningen. Ze figureren als een soort vrolijk doorgeefluik van de architectuur in de Groningse binnenstad.

 

Tekst: Rob van der Bijl

 

Hoog vanuit de lucht bezien (nog hoger dan de Martinitoren!) gebeurt er van alles op en rond de Grote Markt van Groningen. De befaamde striptekenaar Jan Kruis verliest zijn palet, een waterleiding is gesprongen, maar nog belangrijker is een grote groep 'stadjers' die het woord moi vormen en zo groeten in hun plaatselijke lingo. Hallo! Moi! Rechtsachter de Martinitoren zien we naast het zijstraatje (Gelkingestraat) de gevel van café De Drie Gezusters. Dat is een bezoekje waard op de volgende prent.

meer lezen

Ton Schaap: 'Steden hebben geen auteur'

Al bijna vier decennia drukt stedenbouwkundige Ton Schaap zijn stempel op de vormgeving van de stad Amsterdam. Die bevoorrechte positie heeft Schaap wel moeten bevechten, onder andere met het plan voor het Oostelijk Havengebied, waar hij en zijn collega’s braken met de stedenbouw van het modernisme. ‘In de haven woonden krakers en woonbootbewoners. Die hadden zoiets van: flikker op met je plannen, dit is ons gebied.’

 

Tekst: Mark Hendriks

Foto's: Christiaan Krouwels

 

We zitten nog maar net in de bar van het Amsterdamse Lloydhotel of Ton Schaap begint over het droevige beeld dat de leden van de selectiecommissie schetsen van de stand van de stedenbouw – de teleurstellende verdichtingsplannen, de eenzijdige aanpak van de woningbouwopgave en het schijnbare gebrek aan sociaal engagement. ‘Ik begrijp niet waarom ze zo somber zijn. Nou ja, ik snap het ook weer wel, want ik weet precies hoe het er in zo’n jury aan toe gaat. Dan ben je met zijn allen de hele dag kritisch lopen wezen op al die projecten, en dan ben je aan het eind van de dag een beetje misselijk van jezelf. Zo van, gatver, wat heb ik nu gedaan behalve andermans werk lopen afkraken? Het jurysyndroom noemt ik dat.’

 

meer lezen

Winy Maas: 'De Floriade is een fantastisch hulpmiddel voor stedenbouw'

Vorige maand opende de Floriade zijn deuren. Daarvoor ontwierp architect Winy Maas een zogenoemde ‘plantenbibliotheek’. Blauwe Kamer vroeg hem naar zijn ervaringen. 

 

Hoe was het om een Floriade te ontwerpen?

‘Even voor de duidelijkheid: wij hebben geen Floriade ontworpen, maar een stadswijk, genaamd Hortus. Deze wijk staat stedenbouwkundig voor alles waarover deze Floriade naar ons idee moet gaan, namelijk duurzame en groene verstedelijking. Wij hebben dit vertaald in een arboretum, een bibliotheek van planten en bomen, waarin de rijkdom van de natuur categorisch is geordend. Die ordening is het uitgangspunt voor de woningbouw die hier komt. Een woning in de sectie ‘berk’ bijvoorbeeld wordt bij voorkeur van berkenhout gebouwd. De Floriade is de komende maanden te gast in dit arboretum.’

 

U bent niet verantwoordelijk voor de wc-gebouwen, de verschillende paviljoens, de restaurants of de kassen?

‘Nee, al had ik dat graag gewild. Want dan had ik het thema van de groene stad veel extremer doorgevoerd. Met dakparken en met paviljoens die uiting geven aan de stad van de toekomst. Ik had kunstenaars en filmmakers ingeschakeld om samen met het publiek de vergroening van onze steden op een veel fundamenteler niveau te verkennen. Maar goed, dan zet je de pet van curator op.’ 

meer lezen

Gasthoofredacteur Adri Duivesteijn en het gedachtegoed van Right to the City

Foto Christiaan Krouwels

 

Oud-politicus en voormalig directeur van het Nederlands Architectuurinstituut Adri Duivesteijn trad voor ons maartnummer op als gasthoofdredacteur. Hij stelde een dossier samen over de mogelijkheden en kansen die burgers hebben om zelf hun leefomgeving te veranderen en vorm te geven. Als Kamerlid voor de PvdA en als wethouder in Den Haag en Almere zette Duivesteijn zich altijd in voor het recht om zelf het ontwerp van je woon-, werk- en leefomgeving ter hand te nemen.

 

Onder het motto ‘Right to the City’ stelt Duivesteijn dat we afscheid moeten nemen van het vastgeroeste denken waarin slechts twee smaken mogelijk zijn: een huurmarkt waar corporaties in het betaalbare segment goeddeels het alleenrecht hebben, en een koopmarkt die gedomineerd wordt door ontwikkelaars en beleggers. Het tij voor een omslag lijkt gunstig – met een nieuw regeerakkoord, een bouwopgave van één miljoen woningen en een ambitieuze minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Bovendien gaan overal in het land nieuwe gemeenteraden aan de slag en juist zij hebben, aldus Duivesteijn, de kans om het gedachtegoed van Right to the City in de praktijk te brengen. En dat gaat verder dan de eigen woning – het heeft ook betrekking op de openbare ruimte, infrastructuur en collectieve voorzieningen.

 

meer lezen

'Een explosie van kleur, geur en smaak'

Koning Willem-Alexander opent de Almeerse Floriade. Foto: Robin Utrecht

 

Deze week opende in Almere de Floriade zijn deuren. Onder het thema ‘Groene steden kweken’ presenteert de internationale tuinbouwtentoonstelling het stadsontwerp van de toekomst. In 2020 sprak Edwin Lucas voor Blauwe Kamer met voor- en tegenstanders van het evenement. ‘Een advertentie in Time Magazine levert veel meer op.’


Door: Edwin Lucas

 

In 2020 zijn in Almere de werkzaamheden voor de Floriade nog in volle gang. Een nieuw pand voor de Aeres Hogeschool is in aanbouw, net als het provinciepaviljoen, woningen in de nieuwe wijk Hortus en circulaire bruggen. Nog dit najaar zullen 50 werkploegen 240 duizend vaste planten neerzetten.

 

Na jaren van financiële problemen, organisatorische strubbelingen en politieke twijfels besloot de Almeerse gemeenteraad in juni dat de wereldtuinbouwtentoonstelling definitief doorgaat. Toch zal het spannend blijven. Gooit het coronavirus alsnog roet in het eten? Worden de verwachte bezoekersaantallen wel gehaald? Blijft de kwaliteit van het plan overeind? En kan de tentoonstelling zoals gewenst echt dienen als aanjager voor de bouw van een groene en duurzame stadswijk van de toekomst?

meer lezen

'Een goede wijk maken begint met een droom'

Fons Asselbergs en Ashok Bhalotra op pad in Kattenbroek.

 

Een kwart eeuw geleden werd de Amersfoortse wijk Kattenbroek opgeleverd. Dit geesteskind van stedenbouwkundige Ashok Bhalotra en PvdA-wethouder Fons Asselbergs werd geloofd en verguisd, maar lijkt de tand des tijds goed te doorstaan. Blauwe Kamer ging terug naar Kattenbroek met de founding fathers. ‘Ik wilde de mensen meenemen in een visioen, in een verhaal over wat die stadswijk kon zijn.

 

Door: Mark Hendriks

Foto's: Christiaan Krouwels

 

‘Dag meneer Bhalotra.’ Een oudere dame haalt haar fiets uit de schuur als ze de Indiaas-Nederlandse architect en stedenbouwkundige langs haar woongroepcomplex in de Amersfoortse wijk Kattenbroek ziet lopen. ‘Weet u nog hoe we op zaterdagavonden ontwierpen aan de binnentuin?’

Op de achtergrond kijkt Fons Asselbergs, destijds als wethouder verantwoordelijk voor het ontwerp en de bouw van Kattenbroek, goedkeurend naar het tafereel. Welke ontwerper geniet immers het voorrecht te worden herkend in de straten van een wijk die hijzelf ontwierp? Eerder op de middag had Asselbergs een bewoner van een twee-onder-een-kapwoning ingefluisterd dat de man met het mooie grijze haar en de zwarte lange jas Ashok Bhalotra is, de bedenker van de wijk. De reactie van de man sprak boekdelen. ‘Ah, meneer Bhalotra! Ik heb veel over u gehoord.’ Hij wijst naar de witte gevel met rode luiken achter hem. ‘U heeft mijn huis ontworpen. Slim hoor, om de woningen met de achterkanten tegen elkaar te zetten – zo voelt het als een vrijstaand huis.’

meer lezen

Laten we hopen dat minister De Jonge een brede blik heeft

Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Hugo de Jonge wordt bijgepraat tijdens een rondleiding op een Haagse woning- bouwlocatie. Foto Lex van Lieshout/ANP 

 

Rond oud en nieuw werd ik door vrienden en vakgenoten bestookt met de vraag of ik het al gehoord had: niemand minder dan Hugo de Jonge werd minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. In de meeste berichten klonk hoon en twijfel door. Hoe konden ze de man van het falende coronabeleid nu verantwoordelijk maken voor die andere crisis, die van de oververhitte woningmarkt?

 

Door: Mark Hendriks

 

Hoewel ik de scepsis begrijp, ben ik van mening dat een nieuw aangetreden bewinds- persoon het voordeel van de twijfel verdient. Daarbij is het wat mij betreft al een voorname stap vooruit dat het kabinet de woningcrisis tot speerpunt van beleid heeft gemaakt – en daarvoor eindelijk een aparte ministerspost heeft vrijgemaakt.

Zoals we van De Jonge gewend zijn, gaat hij voortvarend te werk. In maart presenteerde hij zijn ‘nationaal bouwplan’ om in ieder geval vanaf 2024 jaarlijks 100 duizend nieuwe woningen te realiseren. Dit plan moet volgens de minister duidelijk maken op welke locaties deze woningen moeten komen, in welk segment en wat voor typen. Vast staat dat van de 900 duizend woningen die er gepland staan 250 duizend voor de sociale huur zijn en 350 duizend in het middensegment vallen. 

meer lezen

E-zine van februari: grootste zeesluis ter wereld, vergroening in Brussel en Tom Struyf over ruïnes

Uitkijkpunt op het vernieuwde zeesluizencomplex bij IJmuiden. Foto: Ossip van Duivenbode

 

In het februarinummer van het Blauwe Kamer e-zine aandacht voor een spectaculair project dat afgelopen maand is opgeleverd: de grootste zeesluis ter wereld. De ontwerpers van ZUS hadden de taak om dit civieltechnische kunststukje in te passen in het dynamische landschap rondom IJmuiden. Verder in deze editie: op bezoek bij de landschapsarchitecten van bureau Niek Roozen, het nieuwe Zennepark in Brussel en columnist over het belang van meer ruïnes.

Stad en strip (34): de sinaasappelsmaak van Nice

In ‘Terrains Vagues’ van Edmond Baudoin is de stad Nice niet in full-color getekend, maar is het stadsbeeld uitgewerkt met ingetogen pentekeningen. Elk plaatje is een schets, opgebouwd uit vloeiende lijnen en rake krassen. Tussen de zwarte inkt spat het wit van elke prent, en ontvouwt zich de geschiedenis van Louise en haar vriend.

 

Tekst: Rob van der Bijl

 

Nice smaakt naar sinaasappels. De zon schijnt. De Baai van Anges is een plaats om elkaar voor het eerst lief te hebben, zoals ooit Louise en haar vriend deden. De haven en het rustieke havenhoofd met de karakteristieke vuurtoren zijn plekken waar je elkaar echt kunt ontmoeten. De blauwe zee is de horizon. 'In Nice heeft de maand mei de smaak van een sinaasappel. Binnenkort is het zes jaar geleden dat, op een dag in mei, Louise bij me kwam.'

meer lezen

Het eerste e-zine van 2022: rijksbouwmeester Francesco Veenstra, Groninger straten en de magie van Ryuichi Yamashiro

In deze editie van het Blauwe Kamer E-zine vertelt Emiel Swinnen van bureau Delva over een poster die hij vorig zag in het Stedelijk Museum, van de Japanse graficus Ryuishi Yamashiro. 

‘Het is ongelofelijk knap om te zien hoe hij met het gebruik van slechts één teken, in dit geval het Japanse symbool voor boom, een ontzettend krachtig beeld neerzet.' Verder in dit nummer: een ontwerpleidraad voor de Groninger buitenruimte, een kort gesprek met de kersverse rijksbouwmeester Francesco Veenstra en kunst in het Friese landschap.

Blauwe Kamer  is een uitgave van Stichting Lijn in Landschap en Uitgeverij Blauwdruk

 

Vormgeving & realisatie

Daphne de Bruijn, Harry Harsema (Uitgeverij Blauwdruk)