Pleidooi voor het ondergrondse

Bodem en bodemleven zijn essentieel in stedenbouw en landschapsarchitectuur, betogen Petra Blaisse, Jana Crepon en Aura Luz Melis, die dit artikel dit voorjaar schreven als gasthoofdredacteuren van Blauwe Kamer. Wat er onder onze voeren gebeurt is ongezien, onbekend en onbemind – maar essentieel voor ontwerpers die werken aan de stadslandschappen van de toekomst. Tijd voor een rehabilitatie van de ondergrond.

meer lezen

Gezocht: eindredacteur

De redactie van Blauwe Kamer is op zoek naar een eindredacteur. De voornaamste taak is het redigeren van teksten, en daarmee het bewaken van de stijl, toon en kwaliteit van onze papieren nummers en online publicaties. Toegankelijkheid voor een breed lezerspubliek vormt een belangrijk uitgangspunt. Je werkt nauw samen met de hoofdredacteur, overlegt met auteurs over verbeterpunten en zorgt voor scherpe koppen, aantrekkelijke intro’s en tussenkoppen. Een journalistieke bril is gewenst.

 

Je hebt bovendien een sleutelrol in de productie van de papieren nummers en e-zines die Blauwe Kamer uitbrengt. Zoals het meedenken over vormgeving en het corrigeren van prints. Dit alles in een team van hoofdredacteur, vormgever en uitgever.

Als eindredacteur ben je volwaardig lid van de vakredactie, draag je mede zorg voor het journalistieke profiel en ben je betrokken bij het denken over de positie en de koers van Blauwe Kamer. Kennis van of affiniteit met stedenbouw en landschapsarchitectuur is gewenst.

 

Urenbelasting: de geschatte inzet is circa 100 uur per drie maanden (1 papieren editie, 2 e-zines). Vergoeding is in nader overleg.

 

Reageren? Stuur voor 1 september een korte motivatie en je CV naar hoofdredacteur Mark Hendriks, mark@blauwekamer.nl

Strip (26): Oprukkend monstergebouw in Tokio

In de wijk Okubo, in het stadsdeel Shinjuku van Tokio, staat een gebouw in de vorm van een stedelijk slagschip (Gunkan). Het is ontworpen door de befaamde en controversiële architect Yoji Watanabe (1923-1983). Het hoge, in 1970 gerealiseerde gebouw bestaat uit 150 geprefabriceerde, in plaatstaal uitgevoerde capsules. Het complex oogt inderdaad als een slagschip waarmee de architect ons zijn vorige loopbaan als een officier in de Keizerlijke Marine toont.

Tekst Rob van der Bijl

meer lezen

Benut platte daken voor inclusiviteit.

Foto: Ossip van Duivenbode

 

Het komende nummer Blauwe Kamer verdiept zich in de publieke rol die de ruimtelijke ontwerpdisciplines moeten spelen. Hoe pakken wij het ‘gemene goed’ gezamenlijk aan? Het is een vraag die vaker opkomt naar aanleiding van de coronacrisis. Teun van den Ende pleit in Vers Beton bijvoorbeeld voor inclusiviteit bij het benutten van de platte daken in Rotterdam. De ruim 1800 ha aan plat dakoppervlak wordt nu bijna niet gebruikt, terwijl de potenties enorm zijn. Hij pleit daarbij voor inclusiviteit, respect voor de bestaande architectuur en voor klimaatadaptatie. De stedelijke ruimte wordt volgens van den Ende steeds meer gekaapt door bedrijven die drijven op toerisme. Zij ondermijnen daarmee de veerkracht van de stad, dat blijkt nu de reisbranche op zijn gat ligt. Daarom moet het nieuw ingerichte dakenlandschap (semi) openbaar toegankelijk zijn. Een netwerk van groene daken zou qua functie een aanvulling kunnen zijn op de Rotterdamse Singels; een plek van ontspanning, verkoeling en (bio) diversiteit.

E-zine van mei: lightrail in Noorwegen, 11 mooie plattegronden en een pleidooi voor de opera

De Londense space syntax-kaart, gepubliceerd in het aprilnummer van 2004. Space syntax is een methode om structuren in de stad te analyseren - bijvoorbeeld om te bepalen waar een winkelcentrum succesvol zal zijn.

 

Vanaf 2003 liet onze redacteur Rob van der Bijl 92 keer zijn licht schijnen op fraaie, curieuze en soms ronduit buitenissige kaarten. Nu zijn rubriek ten einde is, selecteerde hij voor het e-zine van mei de 11 opmerkelijkste plattegronden.

En verder in dit nummer de als duingebied vormgegeven buitenruimte van het Katwijkse zwembad Aquamar, de inpassing van een lightrailverbinding in de Noorse stad Bergen en vurige oproep van HNS-directeur Hank van Tilborg om vaker naar de opera te gaan.

Strip (25): Geweldadig Moskou en Los Angeles

In hun tweedelige stripreeks ‘Noord-Zuid’ schetsen Moynot en Dieter een hyperrealistisch beeld van misdaad in de stad. Het eerste deel voert het Moskou van eind jaren negentig op als het toneel van maffiageweld. Onze boef belt vanuit zijn snelle rode sportwagen zijn liefje Milena. Hij spurt langs de oever van de Moskva. Het Kremlin is dichtbij, evenals corruptie, gevaar en geweld.

Tekst Rob van der Bijl

meer lezen

Ontwerpen aan de anderhalve-metersamenleving, of juist niet

Beeld: Studio MARCHA!

 

Sinds de uitbraak van het coronavirus regent het toekomstperspectieven en ontwerpschetsen voor de anderhalve-metersamenleving. Zo organiseerde Pakhuis de Zwijger een avond over uiteenlopende creatieve ontwerpen voor ‘the 1.5 meters society’. Op Een Vandaag vertellen architect Harm Timmermans en ARCAM directeur Indira van 't Klooster hoe een virus het ontwerp van de stad kan bepalen. Stadsmarketeer Rinske Brand voorspelt dat de steden zullen leeglopen. Kantoren worden overbodig omdat iedereen thuiswerkt en mensen verkiezen een ruim opgezette woonwijk boven hutje mutje in een vooroorlogse stadsbuurt. ‘Juist nu is de verbeeldingskracht van de ontwerpende disciplines onontbeerlijk!’ roepen architecten, stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten.

 

Architect en stedenbouwkundige Wouter Veldhuis gooit het over een andere boeg. In zijn blog voor Stadsleven pleit hij er juist voor even een pas op de plaats te maken: “Laten we, in plaats van driftig te gaan tekenen aan een stad die bestand is tegen Corona-aanvallen, deze bijzondere tijd gebruiken om vooral goed na te denken over steden en gebouwen die aansluiten op onze toekomstige behoeften.” De lockdown laat volgens Veldhuis zien wat echt belangrijk is voor een aangenaam leven in de stad; ademruimte in de openbare ruimte, in de parken, bossen en stranden. De anderhalve-metersamenleving is een tijdelijke situatie, die beter aan medici en gedragswetenschappers kan worden overgelaten. 

E-zine van april: Waterfront in Harderwijk, de invloed van corona en lees- en luistertips voor thuisquarantaine

Het derde e-zine verschijnt in een tijd van thuisblijven en afstand houden. Daarom in dit e-zine een gesprek met de voorzitters van de beroepsverenigingen over wat corona doet met het werkveld. En voor het thuisblijven stelde de redactie een lees- en luisterlijstje samen – als tegenwicht tegen Op1, Netflix en de legpuzzels van Van Haasteren. Ook fijn in deze tijd: kijk- en filmptips.

Verder aandacht voor het ontwerp van Common Affairs en Lodewijk Baljon voor het Waterfront in Harderwijk en het herstel van het boslandschap ten zuidsoosten van Brussel. 

'Ontwerp een samenleving van afstand houden en verbinding maken'

Perioden van crisis nodigen uit tot reflectie. Wat is de rol van stedenbouw en planologie in een wereld waar pandemieën vrij spel lijken te hebben? Joost Schrijnen schreef er voor de BNSP een blog over.

 

Schrijnen merkt op dat de Italiaanse schrijver Paolo Giordano van mening is dat de epidemie ons aanspoort om onszelf te beschouwen als een collectief, in plaats van als individu. Volgens Schrijnen is zo’n collectief wereldbeeld altijd al vanzelfsprekend geweest in stedenbouw en planologie. Het vormt een rode draad door onze ruimtelijke geschiedenis vanaf de vorming van de waterschappen in de middeleeuwen, via de 19e eeuwse spoorlijnen en waterwegen, de Deltawerken, Ruimte voor de Rivier, de stedelijke herverkavelingen, de stadsvernieuwing enzovoort. Die verbindende houding heeft ons grote welvaart gebracht.

 

meer lezen

Blauwe Kamer Jaarboek 2020: zend je beste projecten in

Ieder jaar maken we de stand op van het vak. Een onafhankelijke commissie van vakgenoten kiest de beste projecten uit de stedenbouw en landschapsarchitectuur, de redactie van tijdschrift Blauwe Kamer verwerkt dit tot een prachtig Jaarboek.

 

Ben jij een ontwerper of opdrachtgever? Wil jij dat jouw project in het jaarboek staat? Stuur dan je beste plannen, projecten of studies in voor de editie van 2020. 

 

meer lezen

Rijksbouwmeester Floris Alkemade: ‘Ontwerpers moeten meedogenloos zijn’

Hij wordt wel gezien als luis in de pels van de Haagse politiek, maar rijksbouwmeester Floris Alkemade noemt zichzelf liever ombudsman op het gebied van ruimtelijk beleid en bouwen door de overheid. Die rol vervult hij graag met een optimistisch verhaal, in plaats van te focussen op wat alle komende veranderingen ons gaan kosten. Daarbij pleit hij onvermoeibaar voor de verbeeldingskracht van ontwerpers: ‘Door extreme oplossingen te verkennen komen vernieuwende ideeën op tafel.’ Voor het decembernummer van Blauwe Kamer spraken Joks Janssen en Mark Hendriks met de rijksbouwmeester.

 

Tekst Mark Hendriks en Joks Janssen |  Foto Christiaan Krouwels

meer lezen

Gasthoofdredacteuren Petra Blaisse, Jana Crepon en Aura Luz Melis stellen speciaal dossier samen over de ondergrond

De schimmel ectomycorizza helpt de wortels van de den om voedingstoffen op te nemen. De schimmels zijn microscopisch klein – de breedte van dit uitvergrote beeld is in werkelijkheid 3,5 milimeter. Foto Wim van Egmond 

 

Door Mark Hendriks

 

Om te beginnen: via deze weg wensen we al onze abonnees en lezers veel gezondheid toe. We hopen dat iedereen een manier heeft gevonden om onder deze moeilijke omstandigheden het werk voort te zetten. Nu gaat alle aandacht uit naar het voortzetten van projecten, maar wellicht leidt deze crisis op termijn ook tot een nieuwe kijk op onze vakgebieden. Jeroen de Willigen van De Zwarte Hond gaf daar in een gesprek met De Architect al een voorschot op.

 

Als alles goed gaat ligt eind deze week het maartnummer op de deurmat. Het is geen gewone editie, want de vormgeving is opgefrist en het omslag vernieuwd. Daarnaast is het dossier samengesteld door drie gasthoofdredacteuren: Petra Blaisse, Jana Crepon en Aura Luz Melis van het Amsterdamse ontwerpbureau Inside Outside.

meer lezen

Hoeveel zeespiegelstijging kan Nederland aan?

 Verdronken land; Studio MP
Verdronken land; Studio MP

In het het Blauwe Kamer Ezine van december 2019 presenteerden we verschillende ontwerpscenario’s voor Nederland in 2300, uitgaande van een  extreme zeespiegelstijging. In vrijwel alle tekeningen zijn grote delen van ons land teruggegeven aan de zee.  

Dit was voor Ties Rijcken en Matthijs Kok van de TU Delft reden om een blog te schrijven waarin zij uitrekenen bij welke mate van zeespiegelstijging het opgeven van land goedkoper wordt dan de bescherming van het land.

 

Kok en Rijcken houden hun berekening zo simpel mogelijk. De kosten voor het handhaven van de huidige situatie worden bepaald door de aanpassingen aan dijken, duinen en het kustfundament. De kosten voor een terugtrekking naar de hogere gronden in het oosten zijn gebaseerd op de grondprijzen die betaald moeten worden om mensen uit te kopen. 

De berekeningen laten zien dat het break-evenpunt om een eiland ter grootte van Vlieland te beschermen, bereikt wordt bij 0,65 meter zeespiegelstijging. Volgens het IPCC kan de zeespiegel de komende eeuw tussen de 26 en 82 centimeter stijgen. Dat betekent dat het niet onwaarschijnlijk is dat het op een zeker moment goedkoper wordt om de Waddeneilanden op te heffen in plaats van ze te behouden.

 

'Amersfoort aan zee' onwaarschijnlijk

In de meest extreme studies moet heel West-Nederland eraan geloven – Kok en Rijcken noemen dit het 'model Amersfoort aan zee'. Ze schrijven dat het zelfs bij 50 meter zeespiegelstijging nog altijd ruim drie keer voordeliger is om rondom Nederland dijken aan te leggen, dan om westelijk Nederland uit te kopen. De onderzoekers verwachten dan ook dat het opgeven van omvangrijke bebouwde delen van Nederland geen serieuze optie is.

 

Het betoog van Rijcken en Kok is ook te lezen in het maartnummer van Blauwe Kamer

Strip (24): Adembenemend gewoon Hollands landschap

Sjef van Oekel is een legendarische de televisiecreatie van Wim T. Schippers. Vanaf 1981 wordt de onnavolgbare van Oekel door Theo van den Boogaard omgezet naar stripfiguur. Net als op TV is van Oekel in de strip gebruikt om de Nederlandse samenleving tegelijkertijd chaotisch en trefzeker te analyseren. Van den Boogaard ondersteunt deze analyse met rake beelden van het Hollandse landschap.

Tekst Rob van der Bijl

meer lezen

E-zine van februari: superdijk in China, Van Gogh nationaal park en vechtende schimmels

Het vernieuwde zorgterrein Duin en Boschin Castricum, een ontwerp van Vollmer en Partners.

 

Het e-zine van februari staat online. Daarin onder meer de herontwikkeling van een psychiatrisch ziekenhuisterrein tot woongebied en het ontwerp van KCAP en Felixx voor een superdijk voor de kust van Shenzhen. Verder korte films over het werk van microfotograaf Wim van Egmond - die een timelapse maakte van twee 'vechtende' schimmels - en de plannen voor nationaal park Van Gogh. Tot slot vijf vragen aan de kersverse hoogleraar landschapsarchitectuur aan Wageningen University Sanda Lenzholzer.

Samir Bantal (OMA-AMO): ‘Platteland is verliezer van de globalisering’

Tot 14 augustus is de tentoonstelling Countryside, The Future te zien  in het New Yorkse Guggenheimmuseum. De expositie, samengesteld door Rem Koolhaas en Samir Bantal van OMA-AMO, gaat over de milieuproblemen, de politiek en de sociaaleconomische ongelijkheid op het platteland. Blauwe kamer sprak in 2018 met Samir Bantal over de voorbereiding van de tentoonstelling en over de crisis op het platteland.

 

Tekst JaapJan Berg | Foto Christiaan Krouwels

meer lezen

Column: Borrelpraat over groeikernen

Door: Mark Hendriks

 

Even ging er een siddering door de vakwereld. Een non-profitclub van wijze mannen en vrouwen – verenigd onder de naam Denkwerk – pleitte in een eerder deze maand gepubliceerd advies voor een nationale ruimtelijke ordening. Eindelijk geen usual suspects, zoals rijksbouwmeester Floris Alkemade of landschapsarchitect Adriaan Geuze, maar verstandige mensen van buiten de beroepsgroep (waaronder oud-minister Hans Wijers) die vaststellen dat zonder nationale aansturing de ruimtelijke kwaliteit van onze steden en landschappen het zwaar te verduren krijgt. Op sociale media werd het advies met gejuich ontvangen. 

 

meer lezen

Het eerste e-zine van 2020: Amsterdamse scheggen, de campus van Adidas en veel IFFR

Schets van Karres en Brands voor de Amstelscheg.

 

Gisteren verscheen het eerste Blauwe Kamer e-zine van 2020. Daarin nemen we een kijkje in het vernieuwde kantoor van Wurck in Rotterdam. Verder aandacht voor het Manifest van de Scheggen waarin ontwerpbureau aandacht vragen voor de rol die de groene scheggen spelen in de ontwikkeling van Amsterdam. We reizen af naar Beieren voor de campusuitbreiding van Adidas (door Lola landscape architects) en in de kijktips onder meer twee films van het Internationale Filmfestival Rotterdam.

Rem Koolhaas richt zich op het platteland

Op 20 februari opent de tentoonstelling Countryside, The Future in het New Yorkse Guggenheimmuseum. In deze tentoonstelling adresseren Rem Koolhaas en Samir Bantal van OMA-AMO de milieuproblemen, de politiek en de sociaal-economische ongelijkheid in het niet-stedelijke deel van onze planeet.

 

Het platteland is een opvallend thema voor een man die zijn hele carrière gefascineerd is geweest door metropolen. In het artikel De durfal en zijn surfboard voor De Groene Amsterdammer beschrijft Christophe Van Gerrewey de carrière van Rem Koolhaas. Die begon in de jaren ’70 met het boek Delirious New York, waarin Koolhaas de ongekende mogelijkheden van de kapitalistische wereldstad prijst. Het ondernemerschap “maakte het mogelijk om efficiënt, snel en compromisloos architectuur te realiseren, zonder angst, zonder een verlammend respect voor het verleden, en ook zonder de bewonersgroepen en wethouders die in het Nederland van de jaren zeventig de dienst uitmaken.”

 

Ruim 40 jaar later is de vrijheid van het ondernemerschap in de metropolen omgeslagen in een dictatuur. 'In steden wordt ons gedrag, of we nu toeristen of bewoners zijn, voortdurend gemanipuleerd en gecontroleerd. Alles is braaf, ongevaarlijk, cute, sympathiek, instagramable en comfortabel; verrassing en avontuur – het spannende vermoeden dat in de stad alles mogelijk is – bestaan niet meer.' Reden genoeg voor Rem Koolhaas om zijn pijlen te richten op het platteland, 'dat niet alleen eindelijk begrepen maar ook getransformeerd moet worden.'

 

Vorig jaar besteedde Blauwe Kamer uitgebreid aandacht aan het platteland. Daarin onder meer een gesprek met Samir Bantal.

Marie-Laure Hoedemakers: ‘Het is veel leuker om samen te ontwerpen’

Marie-Laure Hoedemakers, partner bij Lodewijk Baljon landschapsarchitecten, is een warm pleitbezorger van het ambacht. Voor haar is een landschapsarchitect in de eerste plaats een ontwerper, en als zodanig beziet ze ook de grote transities die op ons afkomen. Daarbij staat de kwaliteit van de openbare ruimte voorop, of dat nu in een vluchtelingenkamp in Jordanië is of in hartje Den Haag: ‘Woontorens met groene gevels zijn reuze interessant, maar alleen de happy few plukken er de vruchten van.’

 

Tekst Mark Hendriks |  Foto Christiaan Krouwels

meer lezen