Gedesillusioneerde Koolhaas richt zich op het platteland

 

Op 20 februari opent de tentoonstelling ‘Countryside, The Future’ in het New Yorkse Guggenheim museum. In deze tentoonstelling adresseren Rem Koolhaas en Samir Bantal de milieuproblemen, de politiek en de sociaal-economische ongelijkheid in het niet-stedelijke deel van onze planeet.

 

Ongekende mogelijkheden van de metropool

Het platteland is een opvallend thema voor een man die zijn hele carrière gefascineerd is geweest door metropolen. In het artikel ‘De durfal en zijn surfboard’ voor de Groene Amsterdammer beschrijft Christophe Van Gerrewey de carrière van Rem Koolhaas. Die begon in de jaren ’70 met het boek Delirious New York, waarin Koolhaas de ongekende mogelijkheden van de kapitalistische wereldstad prijst. Het ondernemerschap “maakte het mogelijk om efficiënt, snel en compromisloos architectuur te realiseren, zonder angst, zonder een verlammend respect voor het verleden, en ook zonder de bewonersgroepen en wethouders die in het Nederland van de jaren zeventig de dienst uitmaken.”

 

Platteland als nieuwe frontlinie

Ruim 40 jaar later is de vrijheid van het ondernemerschap in de metropolen omgeslagen in een dictatuur. “In steden wordt ons gedrag, of we nu toeristen of bewoners zijn, voortdurend gemanipuleerd en gecontroleerd. Alles is braaf, ongevaarlijk, cute, sympathiek, instagramable en comfortabel; verrassing en avontuur – het spannende vermoeden dat in de stad alles mogelijk is – bestaan niet meer.” Reden genoeg voor Rem Koolhaas om zijn pijlen te richten op het platteland, “dat niet alleen eindelijk begrepen maar ook getransformeerd moet worden.”

Marie-Laure Hoedemakers: ‘Het is veel leuker om samen te ontwerpen’

Marie-Laure Hoedemakers, partner bij Lodewijk Baljon landschapsarchitecten, is een warm pleitbezorger van het ambacht. Voor haar is een landschapsarchitect in de eerste plaats een ontwerper, en als zodanig beziet ze ook de grote transities die op ons afkomen. Daarbij staat de kwaliteit van de openbare ruimte voorop, of dat nu in een vluchtelingenkamp in Jordanië is of in hartje Den Haag: ‘Woontorens met groene gevels zijn reuze interessant, maar alleen de happy few plukken er de vruchten van.’

 

Tekst Mark Hendriks |  Foto Christiaan Krouwels

meer lezen

Veel belangstelling voor de Utrechtse stegen

Terwijl de meeste mensen er al eeuwen ongeïnteresseerd aan voorbij lopen, kunnen de Utrechtse stegen de opeens op een hoop belangstelling rekenen. Onlangs verscheen het boek Tussen Zwaansteeg en Achterom, geschreven door amateurhistoricus Bert Poortman. Hij inventariseerde alle stegen in de oude stad en bracht ze in kaart. Ook onze redacteur Marc Nolden onderzocht het afgelopen jaar de ruimtelijke potenties van dit vergeten netwerk. Hij vertelde er over in een interview op Radio 1.  

Strip (23): New York als bedrieglijk decor

De hoofdfiguur in deze strip – Het Ding, Capricornus 1 van de Duitse stripmaker Andreas – loopt het donkere Central Park binnen richting het kampvuurtje waar enkele verschoppelingen zich omheen geschaard hebben. Van hen krijgt hij zijn naam: Capricornus (naar zijn geboortedatum). Ze dichten hem een grote invloed toe op de stad (New York), ‘die half licht, half schaduw is, de stad die van lava tot wolken reikt, de stad van aarde en water.’ De figuren rond het vuur en de gestalten op de achtergrond zijn uit de gewone stad verbannen en leven in ondergrondse stelsels van riolen en gangen die door vorige generaties zijn gecreëerd.

Aldus start het verhaal waarin de hoofdrolspeler, nog maar net in New York aangekomen, verwikkeld raakt in een reeks gewelddadige incidenten en misdaden.

Tekst Rob van der Bijl

meer lezen

De beste wensen voor 2020

Impressie van Chocolate Factory in Kiev door Inside Outside
Impressie van Chocolate Factory in Kiev door Inside Outside

De redactie van de Blauwe Kamer wenst iedereen het komende jaar veel inspiratie toe. Ook in 2020 volgen wij de Nederlandse stedenbouw en landschapsarchitectuur met grote nieuwsgierigheid en een scherpe blik. In maart is Petra Blaisse van Inside Outside onze gasthoofdredacteur. Zij richt zich op de verborgen wereld onder de grond. In juni zetten we de stad Groningen in de spotlight en bekijken we de openbare ruimte van het Utrechtse stationsgebied. Dat en nog veel meer het komende jaar bij Blauwe Kamer. Blijf op de hoogte.

E-zine van december: special over Nederland in 2300

Deze zomer deed Blauwe Kamer een oproep aan de vakwereld om scenario’s te schetsen voor Nederland als in de toekomst de zeespiegel stijgt volgens de meest extreme verwachtingen.

De reacties liepen uiteen van vlotte schetsjes ‘op een bierviltje’ tot doorwrochte ruimtelijke en bestuurlijke analyses van een Nederland dat over pakweg 200 jaar in alle gevallen onherkenbaar is veranderd.

 

Voor het laatste e-zine van 2019 ordende de inzendingen in vier categorieën:

Aanvallers | Met ongekende civieltechnische inspanningen houden deze ontwerpen Nederland op zijn plaats

Ruilverkavelaars | Meebewegen met het water betekent een massale verhuizing van functies steden bijvoorbeeld

Radicale poëten | Een onderlopend Nederland vormt bijna een tabula rasa voor een nieuw te bedenken land

Doemdenkers | Laat maar zitten die ruimtelijke ontwerpscenario’s, Nederland gaat kopje onder als wij de klimaatverandering niet keren

DISCUSSIEER MEE >>

Stelling: 'De inclusieve stad is een illusie'

Door de hoge huizenprijzen, de afbraak van de sociale huursector en het beleid van de rijksoverheid worden de grote steden steeds meer het exclusieve domein van de hogere inkomensgroepen. Volgens Rob van der Bijl versterkt de huidige stedenbouwkundige praktijk deze tweedeling eerder dan dat hij inclusiviteit bevordert. Ontwerpers zouden zich daar meer rekenschap van moeten geven en daar stelling tegen moeten innemen.

 

REAGEER ONDERAAN DIT ARTIKEL

Wat vindt u? Bent u het eens met Van der Bijl en moeten ontwerpers in het geweer komen tegen de toenemende tweedeling? Of valt het wel mee en blijft de Nederlandse stad een stad voor iedereen, ook al lijkt de trend even tegen te zitten? Of vindt u dat ontwerpers geen invloed (moeten) hebben op deze ontwikkeling?

Wat uw mening ook is, laat het ons weten!

 

meer lezen 0 Berichten

Blauwe Kamer Jaarboek 2019 onder grote belangstelling gepresenteerd

Hoofdredacteur Mark Hendriks reikt de eerste exemplaren uit aan Stef Fleischeuer (links) en NVTL-voorzitter Ben Kuipers. Foto's: Christiaan Krouwels

 

Afgelopen 7 december presenteerde Blauwe Kamer het Jaarboek Landschaps-architectuur en stedenbouw 2019. De feestelijke bijeenkomst vond plaats in het Utrechtse Werkspoorkwartier, het industriegebied dat stapsgewijs transformeert naar een creatief en circulair bedrijventerrein.

 

Het door bureau Flux en Charlotte Ernst ontworpen Werkspoorpad - dat het gebied voetgangersvriendelijk moet maken - is een van de 21 geselecteerde projecten. Na een inleiding door hoofdredacteur Mark Hendriks en een toelichting door Joks Janssen op het jaarboek en het geselecteerde werk, gingen Marco Broekman, Charlotte Ernst en Marlies de Nijs in gesprek over hoe Utrecht zich als stad ontwikkelt. Tussendoor was er muziek van saxofoonkwartet Maat uit Portugal: zij speelden twee stukken uit hun project Ciudades (stadsportretten). De eerste exemplaren werden uitgereikt aan Ben Kuipers van de NVTL en Stef Fleischeuer van de gemeente Utrecht.

 

Benieuwd? Bestel het Blauwe Kamer Jaarboek hier.

Wie wil er nou geen mooi landschap?

Het fenomeen ‘ruimtelijke kwaliteit’ lijkt een opleving te hebben in het publieke debat. Anderhalf jaar geleden schreef journalist Jantien de Boer het boek Landschapspijn over de industrialisering van het boerenland. Deze zomer ging Adriaan Geuze de strijd aan tegen de verdozing van ons distributielandschap en de Eo Wijersprijsvraag staat dit keer in het teken van een vitaal en aantrekkelijk platteland.

 

Ook journalist Caspar Janssen is geschrokken van de lelijkheid die hij buiten de stad tegenkwam. Hij wandelde anderhalf jaar lang door het Nederlandse platteland en schreef er een mooi boek over (Caspar loopt), en een essay voor de Volksrant. Hij verbaast zich erover dat schoonheid vaak geen argument is bij de invulling van het Nederlandse landschap, maar hij laat ook hoopvolle voorbeelden zien van boeren en burgers die kiezen voor kwaliteit boven kwantiteit. 'In een zee van industriële landbouw werden zij mijn bakens,' aldus Janssen. Als er maar genoeg mensen aandacht blijven vragen voor de ruimtelijke kwaliteit en de biodiversiteit van ons landschap, komt de landbouwtransitie misschien wel echt op gang.

Winnaars KuiperCompagnons Graduation Award dragen het vakgebied de nieuwe eeuw in

Tim Bachmayer (links) en Rapa Surajaras ontvangen uit handen van Gijs van den Boomen een graduation award. Foto's Ferry Streng

 

Op zaterdag 2 november ontvingen Rapa Surajaras (TU Delft) en Tim Bachmayer (Breda University of Applied Sciences) uit handen van juryvoorzitter Gijs van den Boomen de KuiperCompagnons Graduation Award. ‘Het is een enorme eer. Door de prijs ben ik nog meer in mijn plan gaan geloven.’

 

Rapa Surajaras verliet Thailand om in Delft landschapsarchitectuur te studeren. In haar afstudeerproject wil ze de Vietnamese stad Ho Chi Minh leefbaarder maken door de relatie met het water te herstellen. Daarvoor baseert ze zich op hoe in de ‘informele nederzettingen’ al eeuwenlang met het water wordt geleefd. Aanleiding was de enorme transformatie van haar thuisstad Bangkok. ‘In twintig jaar is die stad volledig veranderd’, legt Surajaras in een telefonisch gesprek uit. ‘Geen bootjes meer maar auto’s, geen traditionele architectuur maar westerse wolkenkrabbers. Het riep bij mij talloze vragen op: waarom verliezen steden in Zuidoost-Azië hun identiteit, waarom willen ze allemaal op elkaar lijken?’

 

Biogas

In de aanpak van de waterproblematiek zag de jonge landschapsarchitect mogelijkheden om de identiteit van Ho Chi Minh-stad – dat nog lang niet zo verwesterd is als Bangkok – te bestendigen. Ze richt zich in haar project vooral op de sloppenwijk langs het Doi Te-kanaal. Ze stelt voor om het drijvende afval te verzamelen en om te zetten in biogas (voor de bewoners een nieuwe bron van inkomsten), een zuiveringspark aan te leggen en een netwerk van waterbussen op te zetten – gekoppeld aan nieuwe routes door de wijk. De bebouwing aan het water wordt omgebouwd tot waterkering.

meer lezen

Strip (22): Parijs vet getekend

Hoofdrolspeler in deze strip is Fred Fallo van de Nederlandse tekenaar Willem. In dit verhaal wordt hij door zijn collega-tekenaar Swarte neergezet als een tragikomische Parijse misdadiger. De hoofdstad vormt een in rake lijnen getekend decor voor een hilarisch verhaal dat begint in de Haussmanniaanse woongebouwen, avenues en straten. Het is begin jaren vijftig Ella Fitzgerald klinkt uit de radio: 'Into each life some rain must fall ...'

Tekst Rob van der Bijl

meer lezen

25 jaar ontwerpprijsvragen: kansen voor innovatie of zorgelijk kansspel?

75 ontwerpprijsvragen uit de jaren 1993-2019
75 ontwerpprijsvragen uit de jaren 1993-2019

Op 6 november overhandigde Cilly Jansen, directeur Architectuur Lokaal, een inventarisatie van 75 ontwerpprijsvragen uit de jaren 1993-2019 aan het College van Rijksadviseurs en aan de Vlaamse Bouwmeester bij het jaarlijkse Bouwmeestersdebat. In een nieuwsbericht op hun eigen website is de organisatie vol lof over de opkomende prijsvraagcultuur in Nederland.

 

Nieuwe oplossingen

Volgens Architectuur Lokaal zijn prijsvragen hét middel om tot nieuwe oplossingen te komen voor ingewikkelde vraagstukken. Het is een manier van werken waarbij de juiste mensen bij elkaar komen, die elkaar niet vanzelfsprekend opzoeken. Het gaat vaak om een oriëntatie op nieuwe opgaven, om het opzetten van ateliers waarin toekomstscenario’s voor gebiedsontwikkeling worden verkend en om het bepalen van uitgangspunten voor omgevingsvisies. Prijsvragen bieden experimenteerruimte aan jong talent en aan ideeën van bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden. Winnende plannen, soms van jongere ontwerpers, worden steeds vaker uitgevoerd.

 

Grote verliezen

Vanuit de vakwereld klinkt ook kritiek op het fenomeen prijsvragen. Architect Adriaan Jurriëns schreef dit voorjaar een blog voor de Architect, waarin hij prijsvragen vergelijkt met een kansspel. Architecten zijn volgens Jurriëns bereid om hoge verliezen te accepteren in ruil voor een kleine kans op een bijzondere opdracht. Hij berekent dat de deelnemende ontwerpbureaus aan de 34 Europan prijsvragen bij elkaar een verlies leden van €1.563.660. Hij vindt het bezwaarlijk dat opdrachtgevers voor miljoenen euro’s aan ontwerp-werkzaamheden aan de markt onttrekken door in te spelen op de blinde eerzucht van architecten.

Rapa Surajaras en Tim Bachmayer winnaars van de KuiperCompagnons Graduation Awards 2019

Winnares Rapa Surajaras met juryleden Emiel Reiding (rechts) en Gijs van den Boomen, en hoofdredacteur van Blauwe Kamer Mark Hendriks (links). Foto: Ferry Streng

 

Tijdens een drukbezochte bijeenkomst afgelopen zaterdag op de Amsterdamse Academie van Bouwkunst maakte juryvoorzitter Gijs van den Boomen de winnaars bekend van de KuiperCompagnons Graduation Awards 2019.

 

Bij de bacheloropleidingen won stedenbouwer Tim Bachmayer. Hij studeerde af aan de Breda University of Applied Sciences met een plan om de zoutcavernes in Twente in te zetten voor de opslag van duurzaam gewonnen warmte. Volgens voorzitter Van den Boomen is het project van Bachmayer een overtuigend verhaal. ‘Waarom doen we dit niet gewoon?'

 

Bij de masteropleidingen ging de prijs naar de Delftse landschapsarchitect Rapa Surajaras. Haar afstudeerproject is een strategie voor hoogwaterbescherming in de delta van de Vietnamese stad Ho Chi Minh City. ‘Dit project gaat door alle schalen heen, de beheersing van de voorgestelde technieken leidt tot prachtige beelden. Surajaras heeft oog voor tradities van de bevolking en toont liefde voor de plek. Toepasbaar op elke delta', aldus juryvoorzitter Van den Boomen.

meer lezen

E-zine van oktober: Piet Soerplein in Havelte, nieuw marktplein in Vilvoorde en houtbouw op de Dutch Design Week

In het e-zine van oktober veel aandacht voor openbareruimteplannen. Zoals het Piet Soerplein in Havelte (ontworpen door Nohnik) en de Grote Markt in het Belgische Vilvoorde - van de hand van bureau Omgeving. Verder boekentips van redacteur Maarten Ettema en veel filmpjes, onder meer over het kunstwerk For Forest en het voor de Dutch Design Week ontworpen paviljoen Biobasecamp van Studio Marco Vermeulen.

Nieuwe redacteur: Hannah Schubert

De redactie van Blauwe Kamer breidt uit. Vanaf nu versterkt landschapsarchitect Hannah Schubert het team. Zij staat met beide benen in het vakgebied dankzij haar ervaring bij bureaus als Copijn, Karres en Brands, Carve en momenteel Bureau B+B.

 

Hannah studeerde planologie aan de UvA, Urban Planning in Newcastle en later landschapsarchitectuur aan de Amsterdamse Academie van Bouwkunst, waar zij cum laude afstudeerde met haar project ‘Tweede Natuur’, over natuurlijke transformatie als alternatief voor sloop.

 

Publiceren is Hannah met de paplepel ingegeven; beide ouders maken kinderboeken. Ze schreef in het verleden al voor de Blauwe Kamer, A10 en andere vakmedia. Als vakredacteur voor de Blauwe Kamer wil Hannah haar dagelijkse ontwerppraktijk aanvullen met de meer reflectieve kant van het schrijven.

Nieuw landschapskunstwerk uit de Flevolandse klei getrokken

Foto: Bob Gramsma

 

Zaterdag werd in de buurt van Dronten het achtste landschapskunstwerk van de Flevopolder onthuld. Riff PD#18245 door Bob Gramsma is een afdruk van een gat in de polderklei.

 

Al tijdens de aanleg van de Flevopolder besloten de ingenieurs en planologen het nieuwe land te voorzien van een aantal grote landschapskunstwerken, geheel naar de mode van die tijd. Het eerste Flevolandse landschapskunstwerk verrees in 1977; het Observatorium van Robert Morris. Daarna volgden verschillende sculpturen, waaronder de Groene Kathedraal van Marinus Boezem uit 1996 en Exposure (de gehurkte man bij Lelystad) van Antony Gormley uit 2010.

 

De laatste aanwinst is dus Riff PD#18245 door Bob Gramsma. Sandra Smallenburg beschreef voor de NRC de achterliggende gedachte van het kunstwerk.

Tweede editie 'Afstudeerders in debat' op 2 november

Afstudeerders in gesprek tijdens de eerste editie in 2018.

 

Zoals elk jaar staat het septembernummer van Blauwe Kamer in het teken van het beste afstudeerwerk in de stedenbouw en landschapsarchitectuur. Dit vieren we met een speciale bijeenkomst op 2 november bij de Academie van Bouwkunst in Amsterdam.

Onder leiding van Bart Cosijn gaat de nieuwe generatie ontwerpers in gesprek over hun afstudeerproject. Wat zijn de actuele opgaven? Welke methodiek is gehanteerd? Hoe zien zij de toekomst van het vak?

Ook die middag: de feestelijke uitreiking van de KuiperCompagnons Afstudeerprijs voor het beste project van een master- en van een bachelorstudent.

 

Meer informatie volgt spoedig, maar noteer 2 november (van 15.00 t/m 18.00) nu al in je agenda. Aanmelden via info@blauwekamer.nl

 

De bijeenkomst wordt gehost door de Academie van Bouwkunst in Amsterdam (als onderdeel van de jaarlijkse Graduation Show), en is een samenwerking van Blauwe Kamer, KuiperCompagnons, Jong BNSP en NVTL. Het septembernummer toont afstudeerprojecten van de Academie van Bouwkunst Amsterdam, de Rotterdamse Academie van Bouwkunst, Wageningen University, Technische Universiteit Delft, Technische Universiteit Eindhoven, HAS Den Bosch, Hogeschool Van Hall Larenstein, Saxion University of Applied Sciences, Breda University of Applied Sciences en Fontys Academy of Architecture & Urbanism. 

In memoriam: Meto J. Vroom (1929–2019)

Op woensdag 28 augustus overleed emeritus hoogleraar in de tuin- en landschapsarchitectuur Meto Johan Vroom, op 89 jarige leeftijd. Hij was een sleutelfiguur in de ontwikkeling van het vakgebied, in binnen- en buitenland. Harry Harsema, leerling en later Vrooms uitgever, deelt zijn persoonlijke herinneringen aan een toegewijd wetenschapper maar ook gevoelig mens.

 

Tijdens de crematiebijeenkomst vertelde oud-student, later collega Ank Bleeker hoe Meto Vroom als een piepjonge en onzekere professor uit een Gronings gereformeerde kwekersfamilie in 1966 de jonge vakgroep binnenkwam en de gewaardeerde Bijhouwer opvolgde. Veel ervaring had Vroom niet. Hij had kort gewerkt voor de Floriade in Rotterdam, bij de Dienst beplantingen in Amsterdam en voor Staatsbosbeheer in Noord-Holland.

meer lezen

Strip (21): Gelijkgeschakeld landschap

Maynardville ligt in de Verenigde Staten. Een type stadje waarvan er onnoemelijk veel bestaan. Het is ook de plaats waar Tommy zijn treurige leven slijt. Waar zijn relatie met vriendin Sunny maar niet wil lukken, waar zijn vrienden veelal ontsporen en elkaar belazeren. Waar het lowlife zich voltrekt tussen de huizen van de suburb, rond de stripwinkel van een pornoliefhebber en in de naargeestige flatgebouwen van het centrum.

Tekst Rob van der Bijl

meer lezen

Een dagje uit naar het zonnepark

PLANKRITIEK -In Hengelo in de Achterhoek wordt zon geoogst op landbouwgrond waar het ook nog eens prettig recreëren is. NL Greenlabel tekende een plan voor een park waarin de zonnepanelen gecombineerd zijn met natuurontwikkeling en recreatie. Is zo’n multifunctioneel zonnepark als alternatief van de monotone zonneakker een voorbode van ons cultuurlandschap van de toekomst?

Tekst Marieke Berkers Beeld Jeroen Bosch

meer lezen