Leve de moderne architectuur!

Brandevoort in Helmond, foto: Werry Crone
Brandevoort in Helmond, foto: Werry Crone

 

Onder populisten is het tegenwoordig salonfähig om architectuur af te doen als ondermijnend, opdringerig, of zelfs als misdaad tegen de menselijkheid. Blauwe Kamer medewerker Hans Teerds schreef een essay voor Trouw, waarin hij stelt dat architectuur inderdaad soms beter zou moeten bijdragen aan de gemeenschap, maar dat een terugkeer naar traditionele stedenbouw en architectuur geen goede oplossing is.

 

Het probleem is volgens Teerds niet ‘moderne’ architectuur, maar “dat vandaag de dag alles mogelijk is, óók traditionele architectuur. Door die ‘alles-kan’ mentaliteit is het vak ontdaan van zijn evidente publieke belang, en verworden tot de toevallige smaak van de opdrachtgever.” Sinds een jaar of 20 is er geen zinvolle dialoog meer over de rol van architectuur voor een betere samenleving.

 

Architectuur en stedenbouw kunnen wel degelijk invloed hebben op de samenleving, maar volgens Teerds staat dat los van een moderne dan wel klassieke vormentaal. Overigens zal architectuur nooit een oplossing kunnen bieden tegen het fundamentele gevoel van thuisloosheid dat inherent lijkt aan de condition humaine. De politiek trouwens ook niet.

Jaarboek 2019: zend je beste projecten in

Het Blauwe Kamer Jaarboek geeft een overzicht van de beste projecten uit de stedenbouw en landschapsarchitectuur. Ontwerpers en opdrachtgevers worden uitgenodigd om voor de editie van 2019 plannen, projecten en studies in te sturen.

 

Een onafhankelijke commissie kiest de projecten voor het boek. Naast voorzitter Joks Janssen (directeur van Brabant Kennis) bestaat de commissie dit jaar uit architect Eva Pfannes (Ooze),Bianca Seekles (ERA Contour), stedenbouwkundige Enno Zuidema (MVRDV) en landschapsarchitect en Blauwe Kamerredacteur Marc Nolden. 

 

Ingezonden projecten moeten afkomstig zijn uit de periode 2018-2019 (t/m maart). Alle soorten projecten zijn welkom: van uitgevoerde openbareruimteplannen tot strategische langetermijnvisies, van zelfgeïnitieerde bottom-upinitiatieven tot ontwerpend onderzoek, van herontwikkelingsprojecten tot cultuurhistorische studies, van Nederlands werk tot projecten in het buitenland (mits van een Nederlandse ontwerper). 

 

Inschrijven kan via dit formulier op www.blauwekamer.nl. Daar staan ook de voorwaarden voor deelname.

 

Regio van de Toekomst (9): De grote ruilverkaveling van Nederland als spektakelstuk

BNSP en NVTL voeren in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken de ontwerpverkenning Regio van de toekomst uit. In vier regio’s doen acht ontwerpteams ontwerponderzoek naar de grote opgaven die in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) aan bod komen. In een speciale blogserie doet Blauwe Kamer verslag. Dit is aflevering 9. 

Werken de oplossingen die de ontwerpteams voor de vier regio bedachten ook voor de rest van Nederland? Die vraag staat centraal tijdens de slotbijeenkomst van Regio van de Toekomst op 22 maart in Scheveningen.

 

Door: Marieke Berkers

 

In groepjes bediscussiëren vakgenoten uit de bestuurs-, beleids- en ontwerpwereld – met opvallend veel jong talent – de resultaten van de zes teams. Ze noteren de ideeën die hen inspireren op een vlag die ze vervolgens ‘planten’ op een enorme kaart van Nederland. De nieuwe kaart die zo ontstaat en die vanuit de lucht door een zoemende drone in de gaten wordt gehouden, toont een ware ‘ruilverkaveling’ van Nederland.

 

Het idee dat de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) vooral gericht is op de Randstad wordt tijdens de bijeenkomst de kop ingedrukt. Het valt niet te ontkennen dat de transities waar we voor staan alle regio’s van Nederland betreffen, zowel de groeiende als de krimpende. Het nationale belang in de ene regio heeft gevolgen voor de ontwikkelingsmogelijkheden in een andere regio. Waar lossen we bijvoorbeeld de grootschalige verstedelijkingsvraag op? In het westen of in regio’s waar nog ruimte is, zoals het oosten van het land? 

 

meer lezen

Corporatiedirecteur Thom Aussems: ‘Ik dacht: dan doen we het zelf wel’

Met de projecten van zijn corporatie Sint Trudo gaf Thom Aussems op eigen wijze, met een mengeling van fysieke en sociale interventies, vorm aan stedelijke vernieuwing in Eindhoven. De stedenbouw verwijt hij te weinig oog te hebben voor wat stedelijke ontwikkelingen werkelijk drijft: ‘Ontwerpers willen met maquettes de toekomst voorspellen. Piepschuimplanning noem ik dat.’

Tekst Anne Seghers en Mark Hendriks Foto Christiaan Krouwels

meer lezen

Couleur locale – circulaire landbouw in de Flevopolder

Een ontwerpteam onder leiding van landschapsarchitecten Berdie Olthof en Peter Veenstra deed  de afgelopen maanden ontwerponderzoek naar hoe circulaire vormen van landbouw tot een nieuw landschap voor Flevoland kunnen leiden. Het project was onderdeel van Regio van de Toekomst waarin zes teams in vier regio's onderzoek deden naar de ruimtelijke consequenties van actuele vraagstukken, zoals klimaatadaptatie, verstedelijking en energietransitie. In het team van Veenstra en Olthof ook filmmaker Marjolein Hillege. Zij verwerkte de bevindingen van het team in onderstaande film.

 

Blauwe Kamer volgt Regio van de Toekomst op de voet via een blogserie. Daarnaast bevat het maartnummer een themadossier over dit door de BNSP en NVTL geïnitieerde project. Dit nummer bestel je hier.

De uitdagingen van Hoogheemraadschap Schieland en Krimpenerwaard

Essenburgpark in Rotterdam, foto: Jasmijn Krol

 

De verkiezingen voor Provinciale Staten en de waterschappen leken vooral over landelijke partijpolitiek te gaan. Lokale issues kregen weinig aandacht, terwijl het juist de provincies en waterschappen zijn die de grote opgaven van deze tijd moeten oplossen. Denk aan waterberging, biodiversiteit en ruimtelijke inpassing van de energietransitie. Teun van den Ende en Lex Kortenoeven doken voor Vers Beton in de uitdagingen waar het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard voor staat. Die zijn niet mals: “In Rotterdam komt het water vanuit vier richtingen: uit de hemel, ondergrond, zee en rivieren,” zegt Nora Prins, stedenbouwkundige bij het Hoogheemraadschap. Om hieraan het hoofd te bieden is samenwerking met bewoners en bedrijven cruciaal. 60% van de oppervlakte van Rotterdam is immers privaat bezit. Samenwerking met burgers leidt tot sympathieke projecten, zoals het Essenburgpark. Grootschalige oplossingen zijn moeilijker voor elkaar te krijgen, omdat het grondbezit gefragmenteerd is en omdat de urgentie nog niet overal is doorgedrongen: “Omdat alles onder de grond is gestopt denken mensen niet meer na over water.”

Regio van de Toekomst (8): De toekomst in Zuid-Holland is van hout

In in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken voeren de BNSP en NVTL de ontwerpverkenning Regio van de toekomst uit. In vier regio’s doen acht ontwerpteams ontwerponderzoek naar de grote opgaven die in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) aan bod komen. In een speciale blogserie doet Blauwe Kamer verslag. Dit is aflevering 8.

Woningbouw in hout leidt tot nieuwe woonlandschappen, aldus het team van Marco Vermeulen.

 

Het klinkt simpel: realiseer de benodigde woningen in Zuid-Holland – tot 2040 gaat het om 220.000 huizen – met sloopmateriaal en houtbouw. Dat is de boodschap van Anne Loes Nilessen en Marco Vermeulen, de captains van de twee ontwerpteams die in Zuid-Holland aan de slag zijn. Volgens Nilessen en Vermeulen lossen we met deze strategie niet alleen het verstedelijkingsvraagstuk op, maar spelen we ook in op de schaarste aan bouwmaterialen en het terugdringen van de CO2-uitstoot.

 

Tekst: Mark Hendriks

 

De praktijk zal weerbarstiger zijn. Er is momenteel weliswaar veel aandacht voor verduurzaming, maar de focus ligt vooral op het vergroenen van de energievoorziening. De materialenkant (biobased, recyclebaar) en het wegnemen van CO2 uit de atmosfeer (waar het klimaatakkoord eigenlijk over gaat) raken nog weleens ondergesneeuwd. Daarbij is de bouwsector – geen onbelangrijke speler in dit verhaal – tamelijk conservatief. Zij ruimen in de toekomstige woningbouw vooralsnog een belangrijke plaats in voor beton. 

meer lezen

Het e-zine van februari: slimme wijk in Helmond en uitwaaien op de Afsluitdijk

In het e-zine van februari aandacht voor Brainport Smart District, de door UNStudio en Felixx ontworpen slimme stadswijk in Helmond waar toekomstige bewoners experimenteren met nieuwe technologieën op het gebied van energiewinning, afvalverwerking en waterbeheer. Ook innovatie is de nieuwe woonwijk Schoonschip in Amsterdam, die volledig ui woonboten bestaat. Een timelapse toont de aankomst van de eerste zeven boten. Verder een kijkje op het nieuwe Kaohsiung Station in Taiwan en het advies van landschapsarchitect Yoran van Boheemen om eens wat vaker naar buiten te gaan.

Zelfgebouwd is niet lelijk

ADM-terrein, foto: Johannes Schwartz

 

Een tijdje terug woedde er een discussie op sociale media over de esthetische kwaliteit van bottom-up bouwprojecten. Aanleiding was de kritiek in het Blauwe Kamer Jaarboek 2018 op het Hof van Cartesius, een creatieve hub waar circulariteit en ‘samen stad maken’ het uitgangspunt zijn. De selectiecommissie was kritisch over de ontwerpkwaliteit: “De paviljoens hebben een gekunstelde en rommelige uitstraling, alsof circulair bouwen er per se houtje-touwtje uit moet zien.” De reacties op twitter waren pittig: “Elitair!” en “Wie bepaalt wat kwaliteit is?”

 

Esthetiek van idealen

Dat over smaak niet valt te twisten bewijst het artikel van Marina Otero Verzier op Domusweb over het onlangs ontruimde ADM-terrein. Deze voormalige droogdok bij Amsterdam werd sinds 1987 gekraakt. Een veelkleurig gezelschap bouwde hier op organische wijze een alternatieve woongemeenschap. Otero Verzier betreurt het verdwijnen van een niet-commerciële, gemeenschappelijke woonvorm, als idealistisch tegenwicht voor de huidige kapitalistische woningmarkt voor de happy few. De esthetiek van de bouwwerken op het ADM-terrein weerspiegelt deze idealen en is alleen al om die reden waardevol.

Strip (18): Een stad

Lian Ong tekent in ‘Stuifmeel’ met soepele lijnen en pennenstreken een stad waarvan de atmosfeer neerslaat op het verhaal. De inkt is overwegend donker tot zwart. Wanneer Noga door de nacht vlucht om haar achtervolger van zich af te schudden, hangt de hitte van de dag nog als een klamme deken boven de straten. ‘Uitgerekend die nacht’ had Noga zich weer eens ‘flink in de nesten gewerkt’.

Tekst Rob van der Bijl

meer lezen

Het veelbewogen leven van Lotte Stam-Beese

 

Onlangs promoveerde Hanneke Oosterhof aan de TU Eindhoven op het leven en werk van stedenbouwkundige Lotte Stam-Beese. Margit Schuster recenseerde voor Archined de handelseditie van het proefschrift.

 

Lotte Stam-Beese (1903-1988) werd geboren in Duitsland, studeerde aan het Bauhaus, en werkte een periode in de Sovjet-Unie voordat ze met Mart Stam trouwt en naar Nederland verhuist. Daar sluit het echtpaar zich aan bij de architectenbeweging ‘De 8’ die ‘de behoeften van de samenleving en de dienende functie van de architectuur’ centraal stelt. Het huwelijk houdt geen stand en Lotte treedt als eerste vrouw aan bij de Dienst Standsontwikkeling in Rotterdam. Bij stadsontwikkeling levert zij een belangrijke bijdrage aan de wederopbouw van de stad en is ze als ontwerpster verantwoordelijk voor onder andere de wijken Kleinpolder, Pendrecht, Het Lage Land en Ommoord. Lotte Stam-Beese was een daadkrachtige vrouw, een doorzetter die als vrouw op veel fronten nieuw terrein wist te bemachtigen.

Verdichting als kwaliteitsimpuls

Zijn grote nieuwbouwwijken onvermijdelijk, of kunnen we de vraag naar nieuwe woningen binnenstedelijk oplossen? Verdichting is niet alleen een manier om ons buitengebied open te houden, maar ook een motor voor een gezonde stad. Blauwe Kamer redacteur Anne Seghers beschreef voor NL Magazine een aantal succesvolle voorbeelden van inbreiding in Venlo, Utrecht, Groningen en Delft. Deze vier projecten brengen elk op hun eigen manier een vergeten stuk stad opnieuw in verbinding met haar omgeving.

Hou houdbaar zijn onze polders?

Dat de zeespiegelstijging grote gevolgen zal hebben voor Nederland is algemeen bekend. Wetenschapsjournalist Rolf Schuttenhelm laat in Vrij Nederland verschillende wetenschappers aan het woord die stellen dat het gevaar nog veel ernstiger is dan gedacht. De experts hebben één gedeelde zorg: Nederland heeft geen Plan B, voor als de zeespiegel sneller gaat stijgen dan waar we rekening mee houden in het Deltaprogramma. Moeten we de laagste delen van ons land misschien opgeven?

 

Regio van de Toekomst (7): Natuurkracht voor de Eemsdelta

BNSP en NVTL voeren in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken de ontwerpverkenning Regio van de toekomst uit. In vier regio’s doen acht ontwerpteams ontwerponderzoek naar de grote opgaven die in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) aan bod komen. In een speciale blogserie doet Blauwe Kamer verslag. Dit is aflevering 7.

De Waddenkust: toneel voor natuurgebied, werelderfgoed, industrie en windpark.

 

Landschap trekt zich weinig aan van projectgrenzen. Trek op papier een lijn om de Eemsdelta en veel aspecten die van belang zijn voor ontwikkelingen binnen het projectgebied, strekken zich uit tot voorbij de getrokken lijn. Het Waddenlandschap van Noordoost-Groningen is niet alleen werelderfgoed, maar ook het nationale ‘aanlandpunt’ (stekker) van een windpark op zee.

 

Door: Marieke Berkers

 

In de Eemshaven komt straks een derde van de Nederlandse elektriciteitsbehoefte aan land. Als energiehub trekt het gebied Google en andere bedrijven voor de bouw van enorme datacenters. Kortom, zelden figureert een regionale ontwerpopgave in zo’n internationaal spanningsveld. 

meer lezen

Het eerste e-zine van 2019 – volledig vernieuwd, nog steeds actueel

De schaapskooi in het Drentse natuurgebied Bargerveen. Foto: Marieke Kijk in de Vegte

 

Vandaag verschijnt het eerste e-zine van 2019. We hebben de uitgave flink opgefrist, met meer mogelijkheden tot doorklikken, nieuwe rubrieken en een update van de vormgeving (zoals een moderne letter en nieuwe widgets). De nadruk is nog meer op het visuele aspect te komen liggen, door teksten kort te houden en meer beeldelementen toe te voegen. In plaats van één film bieden we voortaan meer video’s aan – in deze editie onder andere een film over de nieuwe LocHal in Tilburg en een video-impressie van de heringerichte Roosendaalse Vliet. Daarnaast een fotoreportage over een door Daad Architecten ontworpen schaapskooi in Drenthe, een landschappelijk crematorium in Aalst en een kijkje in het kantoor van Buro Harro. Tot slot 'Post uit België' van onze correspondent Evelien Pieters. 

De stadsrand verdient onze aandacht

 

In het regionale omgevingsbeleid wordt over het algemeen onderscheid gemaakt tussen stedelijk gebied en landelijk gebied. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) onderzocht juist de dynamische zone die er tussenin ligt: de stadsranden. De stadsrand is een schakelgebied waar bovenlokale vraagstukken voor energie en klimaat, voedsel en natuur, mobiliteit en leefomgeving bij elkaar kunnen komen. De studie geeft handreikingen voor de ontwikkeling van specifiek stadsrandbeleid op lokaal en regionaal niveau.

Shocktherapie tegen Zeespiegelstijging

 

In Nederland zijn we wel gewend aan het idee dat ons huis onder water kan komen te staan. In de Verenigde Staten maakt Jon Leland, directeur van Kickstarter, op ludieke wijze inzichtelijk wat zeespiegelstijging voor New York betekent. In een interview met de New Yorker vertelt hij ervoer. Leland printte 8000 stickers met de tekst; ‘Bij 2° temperatuurstijging zal deze plek onder water staan. Eis maatregelen tegen klimaatverandering’. Deze stickers verschijnen op de relevante plekken in het straatbeeld. Het doel is om de mensen wakker te schudden en de machinerie in beweging te krijgen om eindelijk echt iets te doen tegen klimaatverandering. Op de website www.thisplacewillbewater.org is te zien welke delen van New York precies overstromingsgevaar lopen. Leland heeft al een vervolg in petto: ‘Deze plek zal woestijn zijn.’ “Het midwesten van de VS zit namelijk ook in de penarie.”

Woonproject Space-S zoekt nog naar zijn vorm

Foto Rufus de Vries

In Eindhoven is een project voor sociale woningbouw een voorbeeld van een nieuwe benadering waarbij toewijzing is gekoppeld aan betrokkenheid bij de wijk. Een plankritiek door Teun van den Ende.

meer lezen

Hoogbouw: zegen of vloek?

Een poster met daarop de skyline van Pudong, het zakendistrict van Shanghai. Foto: EPA

 

De laatste jaren wordt er weer stevig gebouwd, vooral in de steden. De nieuwe projectlocaties lijken steeds dichter bebouwd te worden met steeds hogere gebouwen. Zal dit onze steden naar een hoger niveau tillen, of is het de nekslag voor het geliefde, bruisende stadsleven? De meningen lopen uiteen.

meer lezen

Hoe zien de NOVI-wijken er straks uit?

'Eenheidsworst', 'veel te massaal', 'niet dood gevonden'. Deze kreten zijn dikwijls geuit als het om de Vinex-wijken ging. Volgens Hans Reijnen en Gregor Heemskerk zijn de Vinex-wijken echter pareltjes van ruimtelijke kwaliteit vergeleken met de nieuwbouw die ons nu boven het hoofd hangt. In een opiniestuk in Stadszaken uiten zij hun bezorgdheid. 

meer lezen