In memoriam: Bart Vlaanderen

Op 29 november overleed Bart Vlaanderen, stedenbouwkundig hoofdontwerper bij de gemeente Amsterdam. In een openhartig interview met het blog Happy Places vertelde hij afgelopen zomer hoe hij zich voorbereidde op zijn onvermijdelijke einde.

 

Bart Vlaanderen studeerde in de jaren '80 landschapsarchitectuur aan Wageningen University. Sinds 2000 was hij stedenbouwkundig hoofdontwerper bij de gemeente Amsterdam. Daar werkte hij aan projecten als OverAmstel, Oostpoort, Zuidas en Haven-Stad.

 

Vorig jaar kreeg Bart Vlaanderen het slechte nieuws dat er een tumor in zijn hersenen zat die niet meer te genezen was. In eerste instantie werkte hij zo veel mogelijk door: 'Werken was voor mij een heel vanzelfsprekend iets. Ik ben ontwerper in Amsterdam, dat heb ik altijd met ontzettend veel plezier gedaan.(…) Ik dacht dan ook: Ik word diep ongelukkig als ik thuis ga zitten. Gaan wachten.’

 

Toen de chemo niet aansloeg, moest hij toch de handdoek in de ring gooien. Thuis verdiepte hij zich in tuinieren en filosofie. Eén voor één pelde hij de laagjes van zijn bestaan af, om tot zijn essentie te komen: 'Ik moet het loslaten, ook al is het zulk leuk werk. (…) Op het moment dat ik die (mantel van het werk, red.) afdeed, was er gelijk opluchting. Er ontstond gelijk ruimte bij mij merkte ik. Ik hoefde mezelf niet meer te bewijzen.'

Nohnik: ‘Het verhaal is de legitimering van je ontwerp’

Wieteke Nijkrake en Jorrit Noordhuizen zijn Nohnik.

 

Het bureau Nohnik verenigt de grote schaal van de landschapsarchitectuur met de schaal van de plek in de architectuur. Wieteke Nijkrake en Jorrit Noordhuizen maakten daarmee meerdere prijswinnende ontwerpen. Maar behalve voor vernieuwing hebben zij oog voor het aloude belang van een krachtige positie voor het ontwerp: ‘Het is raar dat het regionaal ontwerp geen gemeengoed meer is.’

 

Tekst Mark Hendriks |  Foto Christiaan Krouwels

meer lezen

Regio van de toekomst (6): Dwarsdenkend de toekomst in

BNSP en NVTL voeren in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken de ontwerpverkenning Regio van de toekomst uit. In vier regio’s doen acht ontwerpteams ontwerponderzoek naar de grote opgaven die in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) aan bod komen. In een speciale blogserie doet Blauwe Kamer verslag. Dit is aflevering 6.

Teamcaptain Bernadette Janssen presenteert de ontwerpbevindingen voor de regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley.

 

Op 30 november presenteerden de acht ontwerpteams in een bomvol Pakhuis de Zwijger in Amsterdam hun eerste bevindingen. Ze moesten met de billen bloot, want het publiek – een mix van prominente vakgenoten en jong talent – was gevraagd om kritisch te reflecteren op het getoonde werk.

 

Tekst: Marieke Berkers

Foto's: Geert van de Wijk

 

In de zaal stonden ronde thematafels, zoals ‘ruimtelijke kwaliteit’, ‘klimaat en water’ en 'kennis en wetenschap',  of ‘dwarsdenken en veranderen’ en 'samenwerking en governance'. Per tafel werd na elke teampresentatie een openbaar advies geformuleerd. Dit werkte goed: de tafels kwamen met nuttige koerswijzigingen en aandachtpunten waarmee het regionale ontwerponderzoek werd aangescherpt.

meer lezen

Blauwe Kamer Jaarboek 2018 gepresenteerd in Tilburgse spoorzone

Hoofdredacteur Mark Hendriks sprak met Riek Bakker, Paul Achterberg en Jeroen de Willigen over de drie Tilburgse projecten in deze jaarboekeditie: de gebiedsontwikkeling Piushaven, het ontwerp van het Burgemeester Stekelenburgplein en de vernieuwing van woonwijk Groeseind. Foto: Christiaan Krouwels

 

Op zaterdag 1 december presenteerden we het Blauwe Kamer Jaarboek 2018. Omdat 3 van de 20 geselecteerde projecten zich in Tilburg bevinden, vond de presentatie plaats in restaurant Eve, in de Tilburgse Spoorzone. Voorafgaand aan de presentatie gaven medewerkers van de gemeente Tilburg een rondleiding door het gebied. De industriële sfeer van de voormalige spoorwerkplaats wordt aangegrepen om een inspirerend nieuw stadsmilieu te creëren.

 

Op de presentatie kwamen niet alleen vakgenoten af, maar ook Tilburgers die trots zijn op de landelijke belangstelling voor hun stad. Na een inleiding door commissievoorzitter Joks Janssen hield onze columnist Christiaan Weijts een pleidooi voor de belevingswaarde van de stad. Hierna volgde een boeiend driegesprek met de ontwerpers Riek Bakker, Paul Achterberg en Jeroen de Willigen. De eerste exemplaren van het boek werden uitgereikt aan Tilburgse wethouder Berend de Vries, en de voorzitters van de NVTL en de BNSP Ben Kuipers en Rob van der Velden.

 

Klik hier voor een impressie van de middag door fotograaf Christiaan Krouwels.

 

Was je er niet bij? Geen probleem: het Blauwe Kamer Jaarboek 2018 is hier te bestellen.

Sint Jansbeek wint Gelderse prijs voor ruimtelijke kwaliteit

Sinds 2004 reikt de provincie Gelderland elke twee jaar de Gelderse prijs voor ruimtelijke kwaliteit uit. Dit jaar kwam de Arnhemse Sint Jansbeek als winnaar uit de bus. De jury kende een eervolle vermelding toe aan NL Solarpark de Kwekerij. Pelgrimsroute Walk of Wisdom won de publieksprijs.

 

Dit jaar ging de jury op zoek naar voorbeelden van ‘Landschap nieuwe stijl’. De Grote Opgaven (energietransitie, klimaatadaptatie en verdergaande verstedelijking) zullen het landschap ingrijpend veranderen. Hoe kunnen deze transformaties kwaliteit toevoegen aan het vertrouwde Gelderse landschap? De jury beoordeelde de inzendingen op toegankelijkheid, zowel fysiek als mentaal, de belevingswaarde en de toekomstwaarde met betrekking tot de Grote Opgaven. 

 

meer lezen

Regio van de toekomst (5): De smaken van Flevoland

BNSP en NVTL voeren in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken de ontwerpverkenning Regio van de toekomst uit. In vier regio’s doen acht ontwerpteams ontwerponderzoek naar de grote opgaven die in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) aan bod komen. In een speciale blogserie doet Blauwe Kamer verslag. Dit is aflevering 5.

Foto's: Marjolein Hillege

 

In Flevoland hopen ze dat de provincie in 2030 bekend staat om de ‘meerdere smaken’ in de agrarische sector. De twee ontwerpteams- die onder de vlag van Regio van de toekomst aan de slag gaan – onderzoeken wat dit betekent en hoe het eruit kan zien.

 

Tekst: Marieke Berkers

 

Tijdens een workshop in november ontmoetten de teamleden boeren, beleidsmakers, experts van onder meer Waternet, Staatsbosbeheer en de Metropoolregio Amsterdam, en een bodemspecialist van het Rijksvastgoedbedrijf. Teamcaptains Berdie Oltof (van bureau Feddes/Olthof) en Peter Veenstra (van LOLA Landscape Architects) verdeelden de groep over drie workshoptafels. Team ‘Casco’ onderzocht hoe het oorspronkelijke landschapscasco van bos, waterwegen en wegen met de inzichten van nu eigentijds kan worden gemaakt. Aan de tafel ‘Carrousel’ is gekeken waar, door bedrijven te verplaatsen of te ‘verkleuren’, nieuwe smaken aan de landbouwsector kunnen worden toegevoegd. De derde groep onderzocht op welke wijze het thema ‘Circulaire economie’ in Flevoland invulling kan krijgen.

meer lezen

Flevoland is jarig

100 jaar geleden werd de Zuiderzeewet ondertekend. Dat gaf het startsein voor de bouw van de afsluitdijk en de inpoldering van Flevoland. Ter ere van deze verjaardag maakte Staatsbosbeheer deze film over de ontwikkeling van het groen op het nieuwe land.

Rotterdam-Zuid is niet fietsvriendelijk

beeld: Nina Fernande

 

In Rotterdam-Zuid gebeurt maar 15% van alle verplaatsingen per fiets, terwijl dat in Utrecht 50% is. Teun van den Ende zet in Vers Beton op een rijtje hoe dat komt. Er zijn financiële oorzaken, maar ook sociaal-culturele: veel Rotterdammers met een niet-westerse achtergrond hebben als kind niet leren fietsen. Bovendien is een auto bij uitstek een statussymbool.

De stedenbouwkundige opzet van Rotterdam-Zuid nodigt ook niet uit de fiets te pakken. De infrastructuur is eenzijdig op autoverkeer gericht. Fietsroutes zijn onaantrekkelijk en voelen onveilig. Gelukkig wordt er binnenkort een begin gemaakt met het fietsvriendelijk maken van Rotterdam-Zuid, door de herinrichting van de Beijerlandselaan.

Strip (16): Tokio als duister en gruwelijk toneel


Een buitenwijk in de metropool van Tokio is het toneel van een gruwelijke geschiedenis. Tientallen keren al hebben bewoners van het sociale woningbouwcomplex Tsutsumi zich van het hooggelegen dak naar beneden gestort. Ook nu weer staat in het holst van de nacht iemand in verwarde houding klaar om naar beneden te springen.

Door Rob van der Bijl

meer lezen

Regio van de toekomst (4): De regio in!

BNSP en NVTL voeren in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken de ontwerpverkenning Regio van de toekomst uit. In vier regio’s doen acht ontwerpteams ontwerponderzoek naar de grote opgaven die in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) aan bod komen. In een speciale blogserie doet Blauwe Kamer verslag. Dit is aflevering 4.

De campus van Novio Tech in Nijmegen.

 

De teams zijn aan de slag. Met workshops en excursies proberen zij grip te krijgen op de regio en de opgaven. De teams van Bernadette Janssen (BVR) en Jeroen Ruitenbeek (Palmbout Urban Landscapes) bezochten de regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. Daar verkenden zij niet alleen het gebied, maar konden de teamleden ook elkaar leren kennen.

 

Door: Marieke Berkers

 

De kick-off van de tweedaagse verkenning door de teams vindt plaats op de bovenste verdieping van de WTC-toren met uitzicht over de ‘kwaliteiten’ die de Arnhemse regio te bieden heeft: bundels rails, rivieren en wegen, gelegen in een glooiend, groen ommeland. Marieke Kassenberg, werkzaam bij de provincie Gelderland legt uit dat er grote druk staat op de regio: ‘Er komen tot 2030 zo’n 100.000 woningen bij. Voor een groot deel komen nieuwe bewoners uit de Randstad waar het te druk wordt en waar de huizenprijzen hoog zijn.’ De vraag is hoe die druk kan worden opgevangen en de regio zich economisch kan versterken. De bereikbaarheid is daarbij een belangrijk aandachtspunt. 

meer lezen

E-zine van oktober: park in Moskou, kunstwerk in het Waterloopbos en boekentip van Joyce Verstijnen

In het e-zine van oktober aandacht voor een nieuw stadspark in Moskou, ontworpen door het Amerikaans-Nederlandse bureau !melk. Daarnaast een video van een nieuwe fietsbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal en foto's door Jeroen Bosch van het kunstwerk Deltawerk van RAAAF en Atelier de Lyon. Joyce Verstijnen, eerder deze maand winnaar van de prijs voor het beste afstudeerproject, raadt iedereen aan om Filosofie van het landschap van Ton Lemaire te lezen. Over boeken gesproken: eindredacteur Maarten Ettema tipt vier boeken die de moeite meer dan waard zijn.

België begint voorzichtig aan verdichting

Als ruimtelijke professionals in Nederland het over Belgische toestanden hebben, dan bedoelen we rommeligheid en eindeloze lintbebouwing. We huiveren daar altijd demonstratief bij. In België dringt nu ook het besef door dat er compacter gebouwd moet worden, wil men nog enige vrije ruimte in het buitengebied overhouden. Vanaf 2040 geldt daarom een ‘betonstop’; er mogen geen nieuwe woningen meer bijkomen op plaatsen waar nu weiden en akkers liggen. Dit duurt nog 22 jaar, maar de vakwereld bezint zich nu al op de vraag waar en hoe er dan wel gebouwd moet worden. VRT Nieuws laat hierover onder andere de Vlaamse Bouwmeester aan het woord.

'Beste afstudeerproject 2018' gewonnen door Joyce Verstijnen (Fontys) en Rens Rutter (Van Hall Larenstein)

Rijksadviseur Berno Strootman reikt de prijs voor het beste masterproject uit aan Joyce Verstijnen. Foto: Saskia Bottenberg (NVTL)

Tijdens de eerste editie op 12 oktober van de bijeenkomst ‘Afstudeerders in debat’ reikte rijksadviseur Berno Strootman de prijs uit voor het beste afstudeerproject van 2018. Bij de masteropleidingen won Joyce Verstijnen, bij de bachelors Rens Rutter.

 

Verstijnen studeerde af aan de Fontys Academy of Architecture & Urbanism met het plan Ecofield, een ontwerp voor een wandelroute tussen Haarlem en de kust die tevens speciaal ontworpen leefplekken voor planten en dieren herbergt. Juryleden – 57 vakgenoten brachten hun stem uit – roemen de trefzekerheid en de poëtische kwaliteit van Verstijnens tekeningen, de ontspannen omgang met een groot vraagstuk, en de diepgang van het achterliggende ontwerponderzoek. De Amsterdamse afstudeerders Stein van Brunschot en Frank Vonk en de Delftse alumnus Alexandra Farmazon ontvingen een eervolle vermelding. 

 

meer lezen

Henk Hartzema: ‘Stedenbouw is een kwestie van gezond verstand’

Tekst Marieke Berkers en Mark Hendriks Foto Christiaan Krouwels

Onvermoeibaar komt Henk Hartzema – in essays, brieven, ingezonden stukken en in zijn ontwerppraktijk – op voor wat hij ziet als het bestaansrecht van de stedenbouw: lijnen uitzetten waarlangs steden zich kunnen ontwikkelen en elke groep tot zijn recht komt. ‘Trap niet in de val van eindeloze discussies over voorschriften, maar nodig architecten en bouwers uit om samen aan die stad te bouwen.’

meer lezen

Marker Wadden compenseren rioolwaterzuivering

 

In de nieuwe editie van de Blauwe Kamer staat een prachtige fotoreportage van Stijn Poelstra over de Marker Wadden, een magisch-realistisch landschap. Het pas opgespoten natuurgebied past in de Nederlandse traditie van landwinning, maar heeft wel nieuwe doelstellingen. Rik Nijland beschrijft in het septembernummer van Wageningen World hoe het IJsselmeer transformeert van een functioneel landschap voor waterveiligheid en visserij, naar een kruispunt van veel meer belangen, zoals recreatie en natuur. Na de aanleg van de afsluitdijk in 1932 veranderde de Zuiderzee in het IJsselmeer. Dankzij het voedselrijke rioolwater uit Amsterdam ontstond toen een explosie aan vissen. In de jaren ’80 begon men het rioolwater te zuiveren, met een afname van de visstand tot gevolg. De Marker Wadden moeten weer leven in de brouwerij brengen. Wageningse ecologen pleiten voor nog meer maatregelen, waaronder het terugbrengen van het getij en een samenhangende visie op het hele gebied.

Regio van de toekomst (3): Een kans voor de vakwereld

BNSP en NVTL voeren in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken de ontwerpverkenning Regio van de toekomst uit. In vier regio’s doen acht ontwerpteams ontwerponderzoek naar de grote opgaven die in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) aan bod komen. In een speciale blogserie doet Blauwe Kamer verslag. Dit is aflevering 3.

Tijdens de bijeenkomst in de Jaarbeurs werden de resultaten van de Stiftenstrijd aangeboden aan NOVI-directeur Emiel Reiding.

 

Het ontwerpproject Regio van de toekomst is nu echt begonnen. In de Utrechtse Jaarbeurs bespraken de acht ontwerpteams opgaven en verwachtingen met afgevaardigden uit de regio, rijksambtenaren en onafhankelijke experts.

 

Door: Mark Hendriks

 

De opwinding was duidelijk voelbaar. Het is immers lang geleden dat de vakwereld de kans kreeg om zich te bemoeien met de koers van het ruimtelijk beleid. Bij de koffie viel de vergelijking met de rol die de ontwerpers en planners van Rijksplanologische Dienst decennialang speelden. Maar, zo zei een aanwezige, de RPD was weliswaar een strategische denkmachine, maar opereerde voornamelijk top-down. Daarvan is nu geen sprake: de bevindingen van de ontwerpteams moeten het rijk verder helpen, maar vooral ook in de regio’s gedragen zijn.

meer lezen

Woonerf op Manhattan

 

Veel grote steden denken na over de invloed van mobiliteit op de leefbaarheid. De dominante positie van de auto is steeds minder vanzelfsprekend. Het meest bekende voorbeeld zijn natuurlijk de superblocks in Barcelona, waar een groot aantal straten autoluw is gemaakt. Ook in New York zoeken stedenbouwkundigen naar oplossingen voor de overal aanwezige verkeersopstoppingen.

 

Jonathan Cohn en Yunyue Chen beschrijven op Citylab een gedachte-experiment voor de transformatie van het grid op Manhattan. Zij laten zich ook inspireren door het oer-Hollandse woonerf. Dit resulteert in een plan waarin verschillende blokken samengevoegd worden tot een Barcelonees superblock. De straten rondom de superblocks krijgen eenrichtingsverkeer, terwijl de woonstraten veranderen in shared space, waar lokaal verkeer stapvoets moet rijden. Doordat de auto wordt teruggedrongen, neemt de verblijfskwaliteit van de openbare toe. Het zijn geen baanbrekende oplossingen, maar het is wel leuk om te zien dat ons stedenbouwkundige gedachtengoed het tot the Big Apple heeft geschopt.

Regio van de toekomst (2): Hoge ambities en bescheiden verwachtingen

BNSP en NVTL voeren in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken de ontwerpverkenning Regio van de toekomst uit. In vier regio’s doen acht ontwerpteams ontwerponderzoek naar de grote opgaven die in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) aan bod komen. In een speciale blogserie doet Blauwe Kamer verslag. Dit is aflevering 2.

Sinds de startbijeenkomst in juli krijgt het project Regio van de toekomst meer en meer vorm. De regio’s hebben hun vragen bekend gemaakt en de ontwerpteams worden gevormd. Tijd voor een rondje langs betrokkenen om ambities en verwachtingen te peilen.

 

Door: Marieke Berkers

meer lezen

Afstudeerders in gesprek op 12 oktober

Het septembernummer van Blauwe Kamer staat in het teken van het beste afstudeerwerk in de stedenbouw en landschapsarchitectuur. Samen met de NVTL en Jong BNSP organiseren we hierover op 12 oktober met een speciale bijeenkomst bij de Fontys Academy of Architecture & Urbanism in Tilburg. Onder leiding van moderator Bart Cosijn gaat de nieuwe generatie ontwerpers in gesprek over hun afstudeerproject. Wat zijn de actuele opgaven? Welke methodiek is gehanteerd? Hoe zien zij de toekomst van het vak?

meer lezen

Landschapsarchitecten moeten meer aandacht opeisen

Chicago River Walk: de New York Times vergat landschapsarchitect Sasaki te vermelden in het artikel over het project.

 

Het Australische Landschapsarchitectuur-forum WLA vroeg zijn lezers onlangs wat zij als het grootste probleem van hun vakgebied beschouwden. Het meest voorkomende antwoord was ‘gebrek aan erkenning door opdrachtgevers en andere vakgebieden.’ Volgens WLA komt dit door de bescheiden houding van de landschapsarchitecten. Zij zien hun vak als een roeping en besteden hun tijd liever aan het verbeteren van de leefomgeving dan dat ze de spotlight opzoeken. De oplossing is simpel: verbeter je marketing.

 

Charles A Birnbaum doet daar in zijn opiniestuk voor Dezeen een schepje bovenop. Hij zegt dat landschapsarchitecten niet moeten leunen op de ‘architectuur-centristische’ media. Landschapsarchitecten moeten erkenning opeisen en hun verhaal beter vertellen. Daar is de Blauwe Kamer het als onafhankelijk vakblad natuurlijk roerend mee eens. Birnbaum eindigt zijn betoog met een quote van de travestiet RuPaul: "If you can't love yourself, how in the hell you gonna love somebody else?"