Rijksbouwmeester Floris Alkemade: ‘Ontwerpers moeten meedogenloos zijn’

Hij wordt wel gezien als luis in de pels van de Haagse politiek, maar rijksbouwmeester Floris Alkemade noemt zichzelf liever ombudsman op het gebied van ruimtelijk beleid en bouwen door de overheid. Die rol vervult hij graag met een optimistisch verhaal, in plaats van te focussen op wat alle komende veranderingen ons gaan kosten. Daarbij pleit hij onvermoeibaar voor de verbeeldingskracht van ontwerpers: ‘Door extreme oplossingen te verkennen komen vernieuwende ideeën op tafel.’ Voor het decembernummer van Blauwe Kamer spraken Joks Janssen en Mark Hendriks met de rijksbouwmeester.

 

Tekst Mark Hendriks en Joks Janssen |  Foto Christiaan Krouwels

meer lezen

Gasthoofdredacteuren Petra Blaisse, Jana Crepon en Aura Luz Melis stellen speciaal dossier samen over de ondergrond

De schimmel ectomycorizza helpt de wortels van de den om voedingstoffen op te nemen. De schimmels zijn microscopisch klein – de breedte van dit uitvergrote beeld is in werkelijkheid 3,5 milimeter. Foto Wim van Egmond 

 

Door Mark Hendriks

 

Om te beginnen: via deze weg wensen we al onze abonnees en lezers veel gezondheid toe. We hopen dat iedereen een manier heeft gevonden om onder deze moeilijke omstandigheden het werk voort te zetten. Nu gaat alle aandacht uit naar het voortzetten van projecten, maar wellicht leidt deze crisis op termijn ook tot een nieuwe kijk op onze vakgebieden. Jeroen de Willigen van De Zwarte Hond gaf daar in een gesprek met De Architect al een voorschot op.

 

Als alles goed gaat ligt eind deze week het maartnummer op de deurmat. Het is geen gewone editie, want de vormgeving is opgefrist en het omslag vernieuwd. Daarnaast is het dossier samengesteld door drie gasthoofdredacteuren: Petra Blaisse, Jana Crepon en Aura Luz Melis van het Amsterdamse ontwerpbureau Inside Outside.

meer lezen

Hoeveel zeespiegelstijging kan Nederland aan?

 Verdronken land; Studio MP
Verdronken land; Studio MP

In het het Blauwe Kamer Ezine van december 2019 presenteerden we verschillende ontwerpscenario’s voor Nederland in 2300, uitgaande van een  extreme zeespiegelstijging. In vrijwel alle tekeningen zijn grote delen van ons land teruggegeven aan de zee.  

Dit was voor Ties Rijcken en Matthijs Kok van de TU Delft reden om een blog te schrijven waarin zij uitrekenen bij welke mate van zeespiegelstijging het opgeven van land goedkoper wordt dan de bescherming van het land.

 

Kok en Rijcken houden hun berekening zo simpel mogelijk. De kosten voor het handhaven van de huidige situatie worden bepaald door de aanpassingen aan dijken, duinen en het kustfundament. De kosten voor een terugtrekking naar de hogere gronden in het oosten zijn gebaseerd op de grondprijzen die betaald moeten worden om mensen uit te kopen. 

De berekeningen laten zien dat het break-evenpunt om een eiland ter grootte van Vlieland te beschermen, bereikt wordt bij 0,65 meter zeespiegelstijging. Volgens het IPCC kan de zeespiegel de komende eeuw tussen de 26 en 82 centimeter stijgen. Dat betekent dat het niet onwaarschijnlijk is dat het op een zeker moment goedkoper wordt om de Waddeneilanden op te heffen in plaats van ze te behouden.

 

'Amersfoort aan zee' onwaarschijnlijk

In de meest extreme studies moet heel West-Nederland eraan geloven – Kok en Rijcken noemen dit het 'model Amersfoort aan zee'. Ze schrijven dat het zelfs bij 50 meter zeespiegelstijging nog altijd ruim drie keer voordeliger is om rondom Nederland dijken aan te leggen, dan om westelijk Nederland uit te kopen. De onderzoekers verwachten dan ook dat het opgeven van omvangrijke bebouwde delen van Nederland geen serieuze optie is.

 

Het betoog van Rijcken en Kok is ook te lezen in het maartnummer van Blauwe Kamer

Strip (24): Adembenemend gewoon Hollands landschap

Sjef van Oekel is een legendarische de televisiecreatie van Wim T. Schippers. Vanaf 1981 wordt de onnavolgbare van Oekel door Theo van den Boogaard omgezet naar stripfiguur. Net als op TV is van Oekel in de strip gebruikt om de Nederlandse samenleving tegelijkertijd chaotisch en trefzeker te analyseren. Van den Boogaard ondersteunt deze analyse met rake beelden van het Hollandse landschap.

Tekst Rob van der Bijl

meer lezen

E-zine van februari: superdijk in China, Van Gogh nationaal park en vechtende schimmels

Het vernieuwde zorgterrein Duin en Boschin Castricum, een ontwerp van Vollmer en Partners.

 

Het e-zine van februari staat online. Daarin onder meer de herontwikkeling van een psychiatrisch ziekenhuisterrein tot woongebied en het ontwerp van KCAP en Felixx voor een superdijk voor de kust van Shenzhen. Verder korte films over het werk van microfotograaf Wim van Egmond - die een timelapse maakte van twee 'vechtende' schimmels - en de plannen voor nationaal park Van Gogh. Tot slot vijf vragen aan de kersverse hoogleraar landschapsarchitectuur aan Wageningen University Sanda Lenzholzer.

Samir Bantal (OMA-AMO): ‘Platteland is verliezer van de globalisering’

Tot 14 augustus is de tentoonstelling Countryside, The Future te zien  in het New Yorkse Guggenheimmuseum. De expositie, samengesteld door Rem Koolhaas en Samir Bantal van OMA-AMO, gaat over de milieuproblemen, de politiek en de sociaaleconomische ongelijkheid op het platteland. Blauwe kamer sprak in 2018 met Samir Bantal over de voorbereiding van de tentoonstelling en over de crisis op het platteland.

 

Tekst JaapJan Berg | Foto Christiaan Krouwels

meer lezen

Blauwe Kamer Jaarboek 2020: zend je beste projecten in

Ieder jaar maken we de stand op van het vak. Een onafhankelijke commissie van vakgenoten kiest de beste projecten uit de stedenbouw en landschapsarchitectuur, de redactie van tijdschrift Blauwe Kamer verwerkt dit tot een prachtig Jaarboek.

 

Ben jij een ontwerper of opdrachtgever? Wil jij dat jouw project in het jaarboek staat? Stuur dan je beste plannen, projecten of studies in voor de editie van 2020. 

 

meer lezen

Column: Borrelpraat over groeikernen

Door: Mark Hendriks

 

Even ging er een siddering door de vakwereld. Een non-profitclub van wijze mannen en vrouwen – verenigd onder de naam Denkwerk – pleitte in een eerder deze maand gepubliceerd advies voor een nationale ruimtelijke ordening. Eindelijk geen usual suspects, zoals rijksbouwmeester Floris Alkemade of landschapsarchitect Adriaan Geuze, maar verstandige mensen van buiten de beroepsgroep (waaronder oud-minister Hans Wijers) die vaststellen dat zonder nationale aansturing de ruimtelijke kwaliteit van onze steden en landschappen het zwaar te verduren krijgt. Op sociale media werd het advies met gejuich ontvangen. 

 

meer lezen

Het eerste e-zine van 2020: Amsterdamse scheggen, de campus van Adidas en veel IFFR

Schets van Karres en Brands voor de Amstelscheg.

 

Gisteren verscheen het eerste Blauwe Kamer e-zine van 2020. Daarin nemen we een kijkje in het vernieuwde kantoor van Wurck in Rotterdam. Verder aandacht voor het Manifest van de Scheggen waarin ontwerpbureau aandacht vragen voor de rol die de groene scheggen spelen in de ontwikkeling van Amsterdam. We reizen af naar Beieren voor de campusuitbreiding van Adidas (door Lola landscape architects) en in de kijktips onder meer twee films van het Internationale Filmfestival Rotterdam.

Rem Koolhaas richt zich op het platteland

Op 20 februari opent de tentoonstelling Countryside, The Future in het New Yorkse Guggenheimmuseum. In deze tentoonstelling adresseren Rem Koolhaas en Samir Bantal van OMA-AMO de milieuproblemen, de politiek en de sociaal-economische ongelijkheid in het niet-stedelijke deel van onze planeet.

 

Het platteland is een opvallend thema voor een man die zijn hele carrière gefascineerd is geweest door metropolen. In het artikel De durfal en zijn surfboard voor De Groene Amsterdammer beschrijft Christophe Van Gerrewey de carrière van Rem Koolhaas. Die begon in de jaren ’70 met het boek Delirious New York, waarin Koolhaas de ongekende mogelijkheden van de kapitalistische wereldstad prijst. Het ondernemerschap “maakte het mogelijk om efficiënt, snel en compromisloos architectuur te realiseren, zonder angst, zonder een verlammend respect voor het verleden, en ook zonder de bewonersgroepen en wethouders die in het Nederland van de jaren zeventig de dienst uitmaken.”

 

Ruim 40 jaar later is de vrijheid van het ondernemerschap in de metropolen omgeslagen in een dictatuur. 'In steden wordt ons gedrag, of we nu toeristen of bewoners zijn, voortdurend gemanipuleerd en gecontroleerd. Alles is braaf, ongevaarlijk, cute, sympathiek, instagramable en comfortabel; verrassing en avontuur – het spannende vermoeden dat in de stad alles mogelijk is – bestaan niet meer.' Reden genoeg voor Rem Koolhaas om zijn pijlen te richten op het platteland, 'dat niet alleen eindelijk begrepen maar ook getransformeerd moet worden.'

 

Vorig jaar besteedde Blauwe Kamer uitgebreid aandacht aan het platteland. Daarin onder meer een gesprek met Samir Bantal.

Marie-Laure Hoedemakers: ‘Het is veel leuker om samen te ontwerpen’

Marie-Laure Hoedemakers, partner bij Lodewijk Baljon landschapsarchitecten, is een warm pleitbezorger van het ambacht. Voor haar is een landschapsarchitect in de eerste plaats een ontwerper, en als zodanig beziet ze ook de grote transities die op ons afkomen. Daarbij staat de kwaliteit van de openbare ruimte voorop, of dat nu in een vluchtelingenkamp in Jordanië is of in hartje Den Haag: ‘Woontorens met groene gevels zijn reuze interessant, maar alleen de happy few plukken er de vruchten van.’

 

Tekst Mark Hendriks |  Foto Christiaan Krouwels

meer lezen

Veel belangstelling voor de Utrechtse stegen

Terwijl de meeste mensen er al eeuwen ongeïnteresseerd aan voorbij lopen, kunnen de Utrechtse stegen de opeens op een hoop belangstelling rekenen. Onlangs verscheen het boek Tussen Zwaansteeg en Achterom, geschreven door amateurhistoricus Bert Poortman. Hij inventariseerde alle stegen in de oude stad en bracht ze in kaart. Ook onze redacteur Marc Nolden onderzocht het afgelopen jaar de ruimtelijke potenties van dit vergeten netwerk. Hij vertelde er over in een interview op Radio 1.  

Strip (23): New York als bedrieglijk decor

De hoofdfiguur in deze strip – Het Ding, Capricornus 1 van de Duitse stripmaker Andreas – loopt het donkere Central Park binnen richting het kampvuurtje waar enkele verschoppelingen zich omheen geschaard hebben. Van hen krijgt hij zijn naam: Capricornus (naar zijn geboortedatum). Ze dichten hem een grote invloed toe op de stad (New York), ‘die half licht, half schaduw is, de stad die van lava tot wolken reikt, de stad van aarde en water.’ De figuren rond het vuur en de gestalten op de achtergrond zijn uit de gewone stad verbannen en leven in ondergrondse stelsels van riolen en gangen die door vorige generaties zijn gecreëerd.

Aldus start het verhaal waarin de hoofdrolspeler, nog maar net in New York aangekomen, verwikkeld raakt in een reeks gewelddadige incidenten en misdaden.

Tekst Rob van der Bijl

meer lezen

De beste wensen voor 2020

Impressie van Chocolate Factory in Kiev door Inside Outside
Impressie van Chocolate Factory in Kiev door Inside Outside

De redactie van de Blauwe Kamer wenst iedereen het komende jaar veel inspiratie toe. Ook in 2020 volgen wij de Nederlandse stedenbouw en landschapsarchitectuur met grote nieuwsgierigheid en een scherpe blik. In maart is Petra Blaisse van Inside Outside onze gasthoofdredacteur. Zij richt zich op de verborgen wereld onder de grond. In juni zetten we de stad Groningen in de spotlight en bekijken we de openbare ruimte van het Utrechtse stationsgebied. Dat en nog veel meer het komende jaar bij Blauwe Kamer. Blijf op de hoogte.

E-zine van december: special over Nederland in 2300

Deze zomer deed Blauwe Kamer een oproep aan de vakwereld om scenario’s te schetsen voor Nederland als in de toekomst de zeespiegel stijgt volgens de meest extreme verwachtingen.

De reacties liepen uiteen van vlotte schetsjes ‘op een bierviltje’ tot doorwrochte ruimtelijke en bestuurlijke analyses van een Nederland dat over pakweg 200 jaar in alle gevallen onherkenbaar is veranderd.

 

Voor het laatste e-zine van 2019 ordende de inzendingen in vier categorieën:

Aanvallers | Met ongekende civieltechnische inspanningen houden deze ontwerpen Nederland op zijn plaats

Ruilverkavelaars | Meebewegen met het water betekent een massale verhuizing van functies steden bijvoorbeeld

Radicale poëten | Een onderlopend Nederland vormt bijna een tabula rasa voor een nieuw te bedenken land

Doemdenkers | Laat maar zitten die ruimtelijke ontwerpscenario’s, Nederland gaat kopje onder als wij de klimaatverandering niet keren

DISCUSSIEER MEE >>

Stelling: 'De inclusieve stad is een illusie'

Door de hoge huizenprijzen, de afbraak van de sociale huursector en het beleid van de rijksoverheid worden de grote steden steeds meer het exclusieve domein van de hogere inkomensgroepen. Volgens Rob van der Bijl versterkt de huidige stedenbouwkundige praktijk deze tweedeling eerder dan dat hij inclusiviteit bevordert. Ontwerpers zouden zich daar meer rekenschap van moeten geven en daar stelling tegen moeten innemen.

 

REAGEER ONDERAAN DIT ARTIKEL

Wat vindt u? Bent u het eens met Van der Bijl en moeten ontwerpers in het geweer komen tegen de toenemende tweedeling? Of valt het wel mee en blijft de Nederlandse stad een stad voor iedereen, ook al lijkt de trend even tegen te zitten? Of vindt u dat ontwerpers geen invloed (moeten) hebben op deze ontwikkeling?

Wat uw mening ook is, laat het ons weten!

 

meer lezen 1 Berichten

Blauwe Kamer Jaarboek 2019 onder grote belangstelling gepresenteerd

Hoofdredacteur Mark Hendriks reikt de eerste exemplaren uit aan Stef Fleischeuer (links) en NVTL-voorzitter Ben Kuipers. Foto's: Christiaan Krouwels

 

Afgelopen 7 december presenteerde Blauwe Kamer het Jaarboek Landschaps-architectuur en stedenbouw 2019. De feestelijke bijeenkomst vond plaats in het Utrechtse Werkspoorkwartier, het industriegebied dat stapsgewijs transformeert naar een creatief en circulair bedrijventerrein.

 

Het door bureau Flux en Charlotte Ernst ontworpen Werkspoorpad - dat het gebied voetgangersvriendelijk moet maken - is een van de 21 geselecteerde projecten. Na een inleiding door hoofdredacteur Mark Hendriks en een toelichting door Joks Janssen op het jaarboek en het geselecteerde werk, gingen Marco Broekman, Charlotte Ernst en Marlies de Nijs in gesprek over hoe Utrecht zich als stad ontwikkelt. Tussendoor was er muziek van saxofoonkwartet Maat uit Portugal: zij speelden twee stukken uit hun project Ciudades (stadsportretten). De eerste exemplaren werden uitgereikt aan Ben Kuipers van de NVTL en Stef Fleischeuer van de gemeente Utrecht.

 

Benieuwd? Bestel het Blauwe Kamer Jaarboek hier.

Wie wil er nou geen mooi landschap?

Het fenomeen ‘ruimtelijke kwaliteit’ lijkt een opleving te hebben in het publieke debat. Anderhalf jaar geleden schreef journalist Jantien de Boer het boek Landschapspijn over de industrialisering van het boerenland. Deze zomer ging Adriaan Geuze de strijd aan tegen de verdozing van ons distributielandschap en de Eo Wijersprijsvraag staat dit keer in het teken van een vitaal en aantrekkelijk platteland.

 

Ook journalist Caspar Janssen is geschrokken van de lelijkheid die hij buiten de stad tegenkwam. Hij wandelde anderhalf jaar lang door het Nederlandse platteland en schreef er een mooi boek over (Caspar loopt), en een essay voor de Volksrant. Hij verbaast zich erover dat schoonheid vaak geen argument is bij de invulling van het Nederlandse landschap, maar hij laat ook hoopvolle voorbeelden zien van boeren en burgers die kiezen voor kwaliteit boven kwantiteit. 'In een zee van industriële landbouw werden zij mijn bakens,' aldus Janssen. Als er maar genoeg mensen aandacht blijven vragen voor de ruimtelijke kwaliteit en de biodiversiteit van ons landschap, komt de landbouwtransitie misschien wel echt op gang.

Winnaars KuiperCompagnons Graduation Award dragen het vakgebied de nieuwe eeuw in

Tim Bachmayer (links) en Rapa Surajaras ontvangen uit handen van Gijs van den Boomen een graduation award. Foto's Ferry Streng

 

Op zaterdag 2 november ontvingen Rapa Surajaras (TU Delft) en Tim Bachmayer (Breda University of Applied Sciences) uit handen van juryvoorzitter Gijs van den Boomen de KuiperCompagnons Graduation Award. ‘Het is een enorme eer. Door de prijs ben ik nog meer in mijn plan gaan geloven.’

 

Rapa Surajaras verliet Thailand om in Delft landschapsarchitectuur te studeren. In haar afstudeerproject wil ze de Vietnamese stad Ho Chi Minh leefbaarder maken door de relatie met het water te herstellen. Daarvoor baseert ze zich op hoe in de ‘informele nederzettingen’ al eeuwenlang met het water wordt geleefd. Aanleiding was de enorme transformatie van haar thuisstad Bangkok. ‘In twintig jaar is die stad volledig veranderd’, legt Surajaras in een telefonisch gesprek uit. ‘Geen bootjes meer maar auto’s, geen traditionele architectuur maar westerse wolkenkrabbers. Het riep bij mij talloze vragen op: waarom verliezen steden in Zuidoost-Azië hun identiteit, waarom willen ze allemaal op elkaar lijken?’

 

Biogas

In de aanpak van de waterproblematiek zag de jonge landschapsarchitect mogelijkheden om de identiteit van Ho Chi Minh-stad – dat nog lang niet zo verwesterd is als Bangkok – te bestendigen. Ze richt zich in haar project vooral op de sloppenwijk langs het Doi Te-kanaal. Ze stelt voor om het drijvende afval te verzamelen en om te zetten in biogas (voor de bewoners een nieuwe bron van inkomsten), een zuiveringspark aan te leggen en een netwerk van waterbussen op te zetten – gekoppeld aan nieuwe routes door de wijk. De bebouwing aan het water wordt omgebouwd tot waterkering.

meer lezen

Strip (22): Parijs vet getekend

Hoofdrolspeler in deze strip is Fred Fallo van de Nederlandse tekenaar Willem. In dit verhaal wordt hij door zijn collega-tekenaar Swarte neergezet als een tragikomische Parijse misdadiger. De hoofdstad vormt een in rake lijnen getekend decor voor een hilarisch verhaal dat begint in de Haussmanniaanse woongebouwen, avenues en straten. Het is begin jaren vijftig Ella Fitzgerald klinkt uit de radio: 'Into each life some rain must fall ...'

Tekst Rob van der Bijl

meer lezen